Sylvain Ephimenco

De orde van de dag van Basje

Relativeren is in Nederland een kunst. Wie niet relativeren kan, valt onmiddellijk buiten het sloepje van de nationale eigenheid. Eigen schuld eerzuchtig Hollands muisje zonder zwemdiploma. Probeer het maar nu eens te redden in de grote koude oceaan waar wereldproblemen en megahoofdbrekens overal drijven. Was het dan niet heerlijk veilig in ons sloepje volgeladen met lekkere poffertjes en burgemeesterscrisis? Waarom nou die drang om met al die buitenlandse olifanten mee te stampen als je toch als een grijs Hollands muisje bent geboren? Wees realistisch: buitenboord is het nat en de kust is nog ver maar binnenboord geurt het permanent naar poedersuiker en gesmolten boter.

Neem nou bijvoorbeeld onze Nederlandse intellectuelen die in de loop der jaren zichzelf zo suf hebben gerelativeerd dat ze met het blote oog niet meer waargenomen kunnen worden. Daarom moet je altijd een loep gebruiken om de mening van een Nederlandse intellectueel te doorgronden.

Neem nou die vliegtuigen in New York, die bommen in Afghanistan en luister naar Basje Heijntje in zijn benedenhoekje van het NRC’tje. Wat heeft nou die misplaatste oorlogsroes met ons te maken? zegt Basje terecht. Waarom nou niet je hoofd door het raam steken? Wat zie je dan? Geen terroristen en geen gebouwen in puin maar de «orde van de dag». En dat moet gezegd worden: onze dagen zijn altijd goed geordend. Ze zitten netjes op volgorde, van 1 tot en met 365, met als voornaamste preoccupaties wat brandveiligheid, huwelijkse voorbereidingen, vertraagde treinen en het hoofd van het meisje van Nulde. Luister toch naar Basje: de problemen die ons via CNN en Al-Jazeera kwamen aanwaaien, zijn allemaal propaganda. Hier is het geen Kaboel of New York. We hebben amper grotten en hoge gebouwen. Een zichzelf respecterende fundamentalist haalt zijn neus op voor onze spruitjeslucht. Niets te vrezen dus. Doe toch normaal, gekkie, en luister naar Basje. Buiten is het een mooie maand oktober met veel dode bladeren en honden drollen. Typisch Hollands. Daar links in de straat zie je het groepje Mak achter zijn royalty traag marcheren en rechts wat freelancers die hun lome intifada tegen PCM voortzetten. Toch niets om over naar huis te schrijven. De orde van de dag dus. Met als bonus de verveelde grijns van Maarten van Rossem, de nieuwe lijsttrekker van Relativeerbaar Nederland. Basje die samen met Maarten in hetzelfde — vanzelfsprekend pretentieloze — tv-programma zit, zou best op nummertje twee van die lijst willen zitten. Maar dan is er nog een lange relativeringsweg te gaan. Het parool moet zijn: ontnuchtering, pragmatisme en nuchtere aanpak. Hoe minder verhitte debatten, hoe beter de concentratie voor het nieuwe modelcontract met erin twintig procent auteursrechten voor de volgende vijfduizend exemplaren.

Nederland heeft een traditie van afzijdigheid hoog te houden. Net als in 1914. Wie goed afzijdig blijft, wordt als neutral gezien en kan doorgaan met zakendoen. Dat hoopten de Basjes van 1940 weer te kunnen flikken: afzijdig, neutraal en zakendoen. De nazi’s dachten hier anders over en stuurden wat bommen naar Nederland. Maar, wees eerlijk, islamitische terroristen zijn toch geen nazi’s?

Neem nou bijvoorbeeld onze vooraanstaande puber uit literair Nederland. De petit amuse-gueule van de minimalistische school der krabbelaars. Arnon bijgenaamd Gruntrash. Als eerste en quasi enige Nederlandse schrijver heeft hij zich met het onderwerp bemoeid. Hij zat begin september ook in New York op maar een steenworp afstand van het WTC en kreeg prompt een volle NRC-pagina tot zijn beschikking. Wat deed Arnon? Relativeren natuurlijk en het liefst met een extra volle maag. Zijn hele stuk ging over zijn zoektocht naar een goed restaurant terwijl «een barbecuelucht» zijn geurorgaan vertelde dat Elf September zeker iets met verbrand vlees van doen had. In Nederland is het debat altijd verrassend.