Staalkaart van de Kamerleden

De partij, dat zijn zij

Uitgebalanceerd, representatief, een ideale mix - elke politieke partij heeft de volmaakte kandidatenlijst voor de verkiezingen weten samen te stellen. Wat ze in feite selecteren, is het beeld van hun eigen werkelijkheid.

Medium groene kamer ervaring

Man, vrouw. Allochtoon, autochtoon. Uit verschillende provincies. Liefst een paar economen, niet te veel ambtenaren. Het is een lastige invuloefening, het maken van een afgewogen kandidatenlijst. Maar na enig gepuzzel heb je dan ook wat. ‘Een ideale mix van ervaring en interessante nieuwkomers uit het maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven’ (Marijke Vos, voorzitter van de kandidatencommissie van GroenLinks). Een ‘evenwichtig team waarbij gelet is op een brede mix van ervaring: bij de politie, in het lokaal bestuur, in het bedrijfsleven, in de rechterlijke macht, en in het buitenland’ (Ingrid van Engelshoven, partijvoorzitter d66). Of simpelweg het summum van pretentie van evenredige vertegenwoordiging: ‘Dit ís Nederland’ (Job Cohen, partijleider van de pvda).

Klik hier voor de volledige lijst van parlementariers in excel.

Zijn de partijen werkelijk zo gebalanceerd? Natuurlijk niet. Dus interessanter: maken de partijen onderling verschillende keuzes? Welke partij hecht het meest aan regionale spreiding, welke het meest aan bestuurlijke ervaring? Na het bekend worden van de definitieve lijsten analyseerde De Groene Amsterdammer de kandidaten op een verkiesbare plaats op een waslijst aan variabelen. Om vervolgens kruisverbanden te onderzoeken, om te kijken of de kandidaten passen bij het beeld dat van hen en hun partij bestaat. Zijn vvd'ers tennissende ondernemers, zijn GroenLinksers twitterende Randstedelingen, hebben sp'ers een arbeidersachtergrond?

Op de bekende demografische variabelen zijn de verschillen in accenten al zichtbaar. De pvv is met veertien procent vrouwen de minst geëmancipeerde partij, na de sgp. Op de verkiesbare plaatsen staan sowieso tweemaal zo veel mannen, ondanks de moedige pogingen van de pvda, d66 en GroenLinks om het keurig in evenwicht te houden.

Het cda kiest heel duidelijk voor het platteland. Geen andere partij heeft zo'n sterke regionale spreiding. Ook de pvda en de vvd hebben kandidaten uit de twaalf provincies, maar bij het cda wonen alle kandidaten ook nog eens in verschillende plaatsen. Van Amsterdam en Appingedam tot Woerden en Zoutelande. Het komt bijna geforceerd over - alsof het cda aan gedwongen spreiding doet. GroenLinks en de pvda hebben zich daarentegen, voorspelbaar, ingespannen om voldoende allochtonen op de lijst te hebben. Met ongeveer één op de vijf duidelijk positieve discriminatie, want boven het landelijk gemiddelde. De vvd boeit dat niet. Alleen Mazik Azmani staat bij de eerste dertig. Zijn moeder is trouwens Friezin.
Kamerleden zijn ruim 44 jaar, ongeveer vier jaar ouder dan de gemiddelde Nederlander. De ChristenUnie heeft de jongste fractie, iets boven de veertig. Het cda de oudste, bijna 47 gemiddeld. Het oudste en het jongste Kamerlid komen beiden van de sp: Jan de Wit (65 jaar) en Farshad Bashir (22 jaar) vormen zo een mooi duo. En ze houden beiden van bergwandelen.

Ervaring

Alle partijvoorzitters prezen de ruime maatschappelijke evaring en brede achtergrond van hun kandidaten. Maar hebben ze inderdaad zo'n divers profiel? Opvallend is dat kandidaten met een achtergrond in het onderwijs oververtegenwoordigd zijn. Met name bij de pvda, pvv en sgp. De kandidaten met een verleden bij de overheid of in het bedrijfsleven volgen op de voet. Maar de verhoudingen tussen beroepsgroepen verschillen per partij. Bij de vvd zijn de meeste kandidaten, niet geheel verrassend, afkomstig uit het bedrijfsleven. Als je het midden- en kleinbedrijf hierbij optelt, beslaat deze groep maar liefst veertig procent van de vvd'ers, terwijl de overige partijen niet boven de vijftien procent uitkomen. Het bedrijfsleven is bij de ChristenUnie en de sp zelfs helemaal niet vertegenwoordigd op de verkiesbare plekken.

En terwijl fractievoorzitter Emile Roemer de ‘bewezen ervaring’ van de sp-kandidaten onderstreepte, blijkt dat een derde direct na het afronden van zijn studie de politiek in ging. Geen maatschappelijke carrière dus. GroenLinks onderscheidt zich op haar beurt door het aantal mensen dat heeft gewerkt bij vakbonden en maatschappelijke organisaties, zoals Greenpeace en Amnesty International. Samen meer dan de helft bij GroenLinks. Onder de sp, vvd en pvv zijn dat soort maatschappelijke organisaties helemaal niet vertegenwoordigd. Een groot aantal pvv'ers heeft overigens een verleden bij de politie, het leger of OM. Law and order, ook op de lijst. Over het geheel heeft de pvda de meest diverse lijst, met tien van de twaalf onderscheiden beroepscategorieën.

De gemiddelde Kamerervaring van alle kandidaten bedraagt 3,5 jaar. Toch heeft 44 procent van de kandidaten geen ervaring in de Tweede Kamer. Het gemiddelde wordt omhoog getrokken door ‘ervaren rotten’, zoals André Rouvoet en Maxime Verhagen (beiden dertien jaar). Dat kleinere partijen die momenteel op winst staan, zoals d66, veel nieuwkomers hebben op hun lijst is logisch. Onder de grotere partijen kiest het cda het minst voor vernieuwing: minder dan een kwart van de hogere cda-kandidaten is nieuw, tegen veertig procent bij de pvda en vvd. Het maakt ook het beeld van bestuurderspartij waar, met meer oud-bewindslieden dan de andere partijen.

De kandidaten zijn wat betreft hun hoogst voltooide opleiding nauwelijks een weerspiegeling van de samenleving. Er is sprake van een omgekeerde piramide. Alle partijen worden gedomineerd door mensen met een wetenschappelijke opleiding. Dit beslaat tachtig procent van de kandidaten. Slechts vier procent is niet verder gekomen dan het voortgezet onderwijs of het mbo. Voorbeelden zijn Nico Heijmans (sp) en Jan Schinkelshoek (cda), die havo hebben gevolgd. Magda Berndsen-Jansen, nummer 3 op de d66-lijst, is met haar mulo-diploma de laagst opgeleide kandidaat. Met uitzondering van Sharon Dijksma (vwo) en Marja van Bijsterveldt (hbo), die de laatste jaren hebben gehamerd op goed onderwijs en lage schooluitval, hebben alle oud-bewindspersonen een opleiding gevolgd aan de universiteit.

Familie

Terwijl Nederlanders meer samenwonen en minder trouwen is 65 procent van de kandidaten getrouwd. De vvd en het cda zijn het meest huwelijksgezind. Slechts de helft van de kandidaten bij de sp is getrouwd.

Of bij dit huwelijk ook kinderen horen is niet evident. Iets meer dan de helft van de kandidaten heeft nog geen kinderen en de andere ruim veertig procent heeft twee of meer kinderen. Mogelijk ziet een gedeelte van de kandidaten kinderen als een belemmering voor de carrière, maar wie er eenmaal aan begint wil er ook meer dan één. Opvallend is de tweedeling links-rechts. De ChristenUnie en de vvd scoren hoog in het aantal kinderen, in tegenstelling tot de pvda en de sp. Het cda scoort gemiddeld twee kinderen, het politieke midden. De ChristenUnie is, zoals verwacht, een vruchtbare partij. Fractieleider André Rouvoet heeft de meeste kinderen van iedereen (vijf) en Carola Schouten is niet gehuwd, maar heeft wel een kind.

Genoeg van alle cijfertjes en gemiddeldes? Ook de familieachtergrond van de kandidaten bevat een kleurrijke verzameling aan feiten en gebeurtenissen. Zo is Kathleen Ferrier (cda), zelf opgegroeid in Paramaribo, de dochter van Johan Ferrier, die de laatste gouverneur en eerste president van Suriname was. Onlangs overleed hij op 99-jarige leeftijd in Oegstgeest. Meer bijzondere beroepen in de families van de kandidaten: Jetta Klijnsma’s vader was steenhouwer, de vader van Fred Teeven (vvd) was bankbiljettencontroleur en de Turkse grootvaders van Nebahat Albayrak waren beiden dorpshoofd.

Buiten werktijd

De kandidaten hebben blijkbaar niet genoeg aan de eindeloze dossiers en ordners die ze voor hun werk moeten doorwerken, want de meest populaire hobby van de kandidaten is lezen. Vooral onder cda'ers, trouwens. Verder hebben veel kandidaten een voorliefde voor reizen en muziek. En niet alleen passief naar een cd luisteren. Het cda zou zo een Kandidatenband kunnen beginnen met Jack de Vries op drums, Eddy van Hijum en Jack Biskop op gitaar, Sybrand Haersma Buma op de piano en last but not least Sabine Uitslag op zang. Zij is in Twente bekend als zangeres van rockband Zipper en speelt nu in de coverband Spinrock. Niet dat alle kandidaten hetzelfde doen, integendeel. Er zijn heel wat opvallende hobby’s: Ernst Cramer (ChristenUnie) verzamelt modeltreinen, Atzo Nicolaï (vvd) bestudeert vogels, Jack Biskop (cda) spaart vulpennen, Ger Koopman heeft als hobby glas-in-lood.

Van American football tot yoga en van taekwondo tot windsurfen: sport staat hoog in het vaandel bij de kandidaten en meer dan de helft van hen is een actieve sporter. De meest beoefende sport is hardlopen, nog voor wandelen, fietsen en voetbal. Sommigen doen het rustiger aan, zoals schaakliefhebber Paulus Jansen (sp), en Christa Meindersma (d66), die zich actief bezighoudt met yoga en meditatie. Niet verwonderlijk gezien haar reis op 24-jarige leeftijd over land naar Tibet. Bij enkele partijen komen de sportvoorkeuren duidelijk bovendrijven. cda'ers houden van hardlopen, fitness en fietsen, terwijl pvda'ers en sp'ers meer liefhebbers zijn van voetbal, tennis en (berg)wandelen.

Naast hun hobby’s en sporten hebben veel kandidaten verscheidene nevenfuncties. Zo heeft Ard van der Steur (vvd) elf nevenfuncties en is daarnaast nog parttime docent rechten aan de Universiteit Leiden. Hij wordt op de voet gevolgd door Jan Boelhouwer (pvda) en Gerard Schouw (d66) met ieder tien. De kandidaten tezamen hebben gemiddeld 2,1 nevenfuncties. Het cda heeft het hoogste gemiddelde met 2,58 per kandidaat en de ChristenUnie het laagste met 0,58.

Wetenswaardigheden

Niet alle kandidaten zijn even geliefd in het buitenland. Zo werd Khadija Arib (pvda) met haar kinderen in 1989 enkele dagen vastgehouden in een Marokkaanse politiecel, omdat ze zich publiekelijk inzette voor de positie van Marokkaanse vrouwen. Jeanine Hennis-Plasschaert (vvd) staat momenteel op de ‘zwarte lijst’ van Wit-Rusland, omdat ze kritiek uitte op het land. President Loekasjenko zette haar in 2006 het land uit.

Bijna alle partijen hebben een oud-militair (of dienstplichtige militair) in de gelederen. De hoogste nieuwe binnenkomer bij het cda, Hanke Bruins Slot, was niet alleen als hockeykeepster actief op topniveau, maar diende ook als officier in Uruzgan. Andere noemenswaardige militairen zijn Rikus Jager (cda) als schutter op een Leopard-tank, Harry van Bommel (sp) als lid van het 42ste pantserinfanteriebataljon ‘de Limburgse Jagers’ en Frans Timmermans (pvda) als ‘krijgsgevangenen-ondervrager Russisch’ bij de Militaire Inlichtingen Dienst.

Andere kandidaten vallen op vanwege hun taalvaardigheid. Ahmed Marcouch (pvda) heeft een grote inhaalslag gemaakt. Toen hij op tienjarige leeftijd naar Nederland kwam, was hij analfabeet. Alexander Kops (pvv) won in 2003 een wedstrijd voor jonge amateurdichters: Door mij t rolde reeds/ t vloeide bries uw zucht/ toch nu ik ruik nog steeds/ de uwer liefde lucht. En Myrthe Hilkens (pvda) schreef in 2008 het boek McSex: De pornoficatie van de samenleving over de grote invloed van seks binnen de media en de hiermee verbonden verwrongen opvattingen over seks onder jongeren.
Sommige kandidaten zijn ook bekend van televisie. Dion Graus (pvv), voormalig autoverkoper bij de bmw-dealer in Roermond, was niet alleen presentator van het programma Wild, Wilder, Wilders op de regionale omroep TV Limburg, maar ook van Beesten met Dion. pvv-collega Martin Bosma is presentator van de politiek-culturele talkshow De Hoeksteen, een lokaal tv-programma van de Amsterdamse stichting Salto.

Enkele pvda'ers hebben, tot slot, bijzondere studies afgerond. Diederik Samsom studeerde kernfysica. Hij is ‘stralingsdeskundige niveau-3’. Mohammed Mohandis (pvda) mag zich Goudoloog noemen. Hij is gediplomeerd in de historische en culturele geschiedenis van Gouda.

Sociale media

Waar vier jaar geleden nog bijna niemand sociale media gebruikte zijn er nu veel kandidaten die Twitter, Facebook, LinkedIn en Hyves inzetten om de burger te bereiken. Bij zowel d66 als GroenLinks zijn alle kandidaten op bijna alle fora online. Bij de vvd heeft eenderde geen enkel profiel, terwijl de rest een keuze maakt: Facebook, maar geen Twitter bijvoorbeeld. Grote verliezer bij de sociale media is de pvv van Geert Wilders. Zestig procent van de pvv'ers doet er überhaupt niet aan, de rest gebruikt slechts één online medium om kiezers te bereiken.

Twitter is van de sociale media het populairst. Lekker makkelijk en snel, less is more. Geen profiel met vrienden of kennissen dat regelmatig bijgewerkt moet worden, liever een simpele ‘tweet’ van 140 tekens. Maar alleen lid zijn is niet voldoende, je echte waarde als kandidaat wordt bepaald door het aantal volgers. Jack de Vries (cda) en Geert Wilders (pvv) doen het goed met respectievelijk 10.347 en 18.320 volgers. Een echte twitterverslaafde is Maxime Verhagen met 34.594 volgers. Bovenaan staat Femke Halsema met 45.904 volgers en bijna drieduizend tweets.

De keuze voor verschillende sociale media wordt ook steeds belangrijker. LinkedIn is inmiddels door steeds meer kandidaten omarmd als ‘professioneel’ sociaal medium, ook vriendennetwerk Facebook blijft populair. Hyves verliest terrein en sterft waarschijnlijk een politieke dood.

Partijen mogen claimen dat ze een lijst samenstellen die representatief en maatschappelijk verantwoord is. De werkelijkheid is dat de lijst vooral de afspiegeling van henzelf is. Het is het beeld dat ze zien als ze, als partijleider of partijvoorzitter, in de spiegel kijken. Het is echt zo dat er van de GroenLinksers velen in de Randstad wonen en slechts twee niet op Twitter zijn te vinden. En dat onder vvd'ers de meeste tennissers en ondernemers zitten. En dat Mark Rutte dus de archetypische vvd'er is: houdt van tennis, is afkomstig uit het bedrijfsleven en zijn vader was directeur van een handelsonderneming. Als de partijen íets selecteren, dan is het wel het beeld van hun eigen werkelijkheid.

Er vroeg bij…

Op de basisschool organiseerde Jasper van Dijk (SP) al scholierenverkiezingen. ‘Met mijn vriendjes speelde ik lijsttrekkersverkiezingen na. Ik was dan Joop den Uyl, en mijn vriendje was Dries van Agt of Hans Wiegel.’ Mohammed Mohandis (PvdA) vond het als twaalfjarige jongen al leuk om Kamerdebatten te volgen. Farshad Bashir (SP) was op de dag van beëdiging met de leeftijd van twintig jaar en één dag het jongste Tweede-Kamerlid aller tijden. In 2006 was hij bij zijn aantreden ook al het jongste gemeenteraadslid van Nederland. Marja van Bijsterveldt (CDA) was op het moment dat zij tot burgemeester van Schipluiden werd benoemd met 33 jaar de jongste burgemeester van het land.

Niet rokende atheïsten

Van de kandidaten met een bekende geloofsovertuiging is exact de helft rooms-katholiek of protestants. Bijna de helft is ongelovig. De kandidaten van de christelijke partijen (CDA, SGP en ChristenUnie) zijn allemaal gelovig. Mannen hebben iets vaker een wetenschappelijke opleiding dan vrouwen: 75 tegen 67 procent. Maar vrouwen hebben gemiddeld meer nevenfuncties.

Veertien kandidaten die geboren zijn in een stad zijn naar het platteland vertrokken. Maar 36 kandidaten hebben de omgekeerde weg bewandeld: van het platteland naar de stad. Vooral bij de linkse partijen: zes van GroenLinks, acht van de PvdA en vijf van de SP. Achttien kandidaten wonen nog steeds in hun geboorteplaats.

Slechts weinig kandidaten geven op of ze roken. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat 83 procent zegt niet te roken. Mei Li Vos zegt ‘soms’ te roken en VVD’er Han ten Broeke rookt alleen sigaren. De meeste rokers zitten bij de SP, 36 procent. Bij het CDA is roken taboe: zeven procent.