FILM The Curious Case of Benjamin Button

DE PERFECTE GATSBY

F. Scott Fitzgerald schreef de novelle The Curious Case of Benjamin Button zo’n vier jaar voor zijn beroemdste roman, The Great Gatsby (1925), en het personage Benjamin Button vormt een schaduwfiguur van Jay Gatsby, de tragische belichaming van de jazz age. De novelle loopt vooruit op dit tijdperk. Al in 1890 ontdekt Benjamin, die curieus is doordat hij als bejaarde geboren werd en daarna alleen maar jonger wordt, de ‘gay side of life’. Hij wordt de eerste autobezitter in Baltimore, hij golft en danst alsof het een lieve lust is. Wie hem op straat tegenkomt, staat versteld van zijn levenskracht. Niet zijn vrouw, Hildegard, in de veertig en jaloers en tierend tegen Benjamin: denk je dat het iets is om trots op te zijn, dat je er zo goed uitziet?
Deze toon van humor en satire is nauwelijks aanwezig in David Finchers filmversie van The Curious Case of Benjamin Button, met Brad Pitt in de hoofdrol en Cate Blanchett als Benjamins minnares Daisy. De film is een melancholieke bespiegeling over tijd, vergankelijkheid, de dood en het besef dat het leven een aaneenschakeling is van oncontroleerbare, willekeurige gebeurtenissen.
Fitzgerald is springlevend in Finchers film. Zo refereert de naam Daisy aan Jay Gatsby’s geliefde in The Great Gatsby (wat Benjamin nog meer tot een prefiguratie van Gatsby maakt), en verwijst de werking van het thema tijd in de film naar Fitzgeralds obsessie, in Gatsby, met de mogelijkheid de tijd terug te draaien (Gatsby tegen Nick Carraway: ‘Can’t repeat the past? Why, of course you can!’) En deze fabelachtige scène in de roman: wanneer Gatsby voor het eerst in jaren Daisy weer ziet, staat hij met zijn hoofd achterover, leunend tegen een kapotte klok op een schoorsteenmantel. Als Daisy binnenkomt kijkt hij naar haar, waardoor de klok bijna op de vloer valt. Gatsby is tijd, net als Benjamin Button dat is.
In Benjamin Button wendt Fincher doeltreffend een eigen klokmetafoor aan: bij de geboorte van Benjamin, een monsterlijke baby die op een oude man lijkt, installeert zijn vader, een horlogemaker, een grote klok in de stationshal. De klok loopt achteruit. Dat gebeurt ook met Benjamin, zodat hij steeds jonger wordt. De implicaties van dit proces vormen de hoofdlijnen van de vertelling: door de omgekeerde volgorde van Benjamins leven zijn er slechts een paar jaar waarin hij en Daisy elkaars geliefden kunnen zijn. Voor Benjamin geldt letterlijk de beroemde slotzin van Gatsby: ‘So we beat on, boats against the current, borne back ceaselessly into the past.’
Deze onderhuidse aanwezigheid van Fitzgerald is niet de enige fenomenale prestatie van regisseur Fincher, wiens oeuvre nu enkel uit uitstekende films bestaat, van Alien3 (1992, director’s cut) en Fight Club (1999) tot Panic Room (2002) en Zodiac (2007). Net als al deze films is Benjamin Button vooral ook memorabel door de art direction, waarbij verschillende tijdperken authentiek en romantisch worden verbeeld, en door de innovatieve visuele stijl, een combinatie van Finchers voorkeur voor sepia, zoals ook blijkt in Se7en (1995), en de fotografie van Claudio Miranda. Terecht werd Benjamin Button genomineerd voor dertien Oscars, onder meer voor beste film, regie en acteur. Winst in tenminste deze categorieën zou niet misstaan. Brad Pitt, die nog nooit zo goed heeft geacteerd, is een perfecte Benjamin, de afzichtelijke Benjamin, de beeldschone Benjamin, sterker, hij is een perfecte Benjamin/Gatsby.