TONEEL: Het leven een gebruiksaanwijzing

De pet van de loodgieter staat in brand

Jakop Ahlbom (1971) komt uit Zweden en volgde hier de mime-opleiding. Je zou hem de Alex van Warmerdam van het bewegingstoneel kunnen noemen. Een kruising tussen Christoph Marthaler en Robert Wilson kan ook.

Epigoon is hij overigens geenszins. Zijn oeuvre lijkt een eigenzinnige crossroad waar vormdwang en vrijheid elkaar ontmoeten in een choreografie van alledaagse waanzin. Hij is ook een ingenieur van de fantasie, die voor iedere voorstelling met wiskundige precisie en aanstekelijke pret een mechaniek in elkaar knutselt waar mensen vervolgens schaterend van plezier of nagelbijtend van spanning in kunnen verdwijnen. Voor zijn nieuwste productie Het leven een gebruiksaanwijzing hebben de ontwerpers Remco Gianotten (beeld) en Yuri Schreuders (licht) op locatie een opvallend hoge ruimte gemaakt die een eenheid líjkt maar die dat onmogelijk kan zijn, omdat er een reeks op het oog doodnormale maar bij nadere beschouwing nogal rare en ongewone levens in en uit schuiven.

Die levens worden verbeeld door zeventien performers die allemaal een eigen traject door die ruimte uitgestippeld hebben gekregen. De mensencompositie die daaruit ontstaat lijkt een fuga aan handelingen die met een aan Bach verwante strenge schoonheid is gebouwd. Opnieuw: zo lijkt het. Met name die strengheid wordt op geraffineerd gekozen momenten éven losgelaten. De titel van de voorstelling zou een verwijzing kunnen zijn naar de gelijknamige beroemde mozaïekachtige puzzelroman van Georges Perec (uit 1978) waarin het leven een huis is met vele kamers, geconstrueerd op ‘een willekeurig plan dat alleen streeft naar zijn eigen voltooiing’.

De patronen die de personages met hun aanwezigheid in de ruimte schilderen zijn tweeërlei. De herhaling van een dagelijkse bezigheid en: het uit de hand lopen van de herhaling van een dagelijkse bezigheid. Met dien verstande dat op den duur álle handelingen uit de hand lopen en samenkomen in een bruegheliaanse jaarmarkt met een hoge dosering aan seks en rock-’n-roll, maskers en grimassen. Die in de finale weer danig wordt getemperd tot een zoet andante. Dat je door het geweld van vlak ervoor geneigd bent niet meer helemaal te vertrouwen. Zowel qua zoet als qua andante. Jakop Ahlbom stuurt zijn publiek graag in opperste verwarring huiswaarts. Wat hem ook deze keer weer goed lukt.

Een van de fascinerende kanten aan Ahlboms vormgevingspuzzels is dat er in zijn op zichzelf al behoorlijk krankjoreme wereld altijd enkelingen rondwaren die net nog een beetje krankzinniger zijn dan de rest. Zo is er een stille jongen. Die er liever niet wil zijn. Wat hem aardig lukt. Tenminste soms. Hij duikt op uit de raarste kruipdoor-sluipdoor-hoeken van het huis en zorgt voor een licht erotische verwarring. Verder is er een klusjesman, een van de weinige personages met tekst, nou ja tekst… ‘hallo’ en zo. Hem overkomen buiten beeld merkwaardige dingen. Hij doet bijvoorbeeld quasi-gewoon zijn werk en dan staat zijn loodgieterspet opeens in de fik.

Jakop Ahlbom wil volgens mij niks beweren. Maar wel vriendelijk wijzen op het feit dat ook bij het hanteren van een gebruiksaanwijzing, het leven een aanzienlijke hoeveelheid curieuze zijwegen voor ons in petto heeft. Dat levert een buitengewone locatievoorstelling op.


Het leven een gebruiksaanwijzing is exclusief te zien bij Dansmakers in Amsterdam-Noord (Storkterrein via pont IJplein achter Centraal Station) t/m zondag 26 mei (behalve maandag en dinsdag) om 21.00 uur, matinees op zondag 19 en 26 mei om 15.00 uur. Theater Bellevue, theaterbellevue.nl