De pijnlijke zaak-Wael

Als boze sprookjes worden de verhalen doorverteld: Sara, de Syrische zwemkampioene die, samen met haar zusje, zwemmend een lekkende dinghy vol vluchtelingen naar Lesbos trok. Ze kreeg asiel in Duitsland. Als ngo-medewerker keerde ze terug naar Lesbos, ‘om iets terug te doen’. Direct na aankomst werd ze gearresteerd, beschuldigd van mensensmokkel en naar de gevangenis overgebracht. Sara riskeerde jarenlange opsluiting, werd wereldnieuws, en werd op het nippertje bevrijd. Zwaar getraumatiseerd terug in Duitsland zet ze nooit meer een voet in Hellas.

Net als Fady die met een geldig Duits paspoort terugkeerde naar de Turkse Evros-grens om zijn broertje te zoeken: opgepakt door de Griekse politie, paspoort afgepakt, geslagen, pistool tegen z’n hoofd, gedwongen om op de kolkende Evros terug naar Turkije te dobberen, samen met nog tientallen anderen, bijna omgeslagen – hij kon niet zwemmen – en in een Turks detentiecentrum gestopt. Verboden terrein voor advocaten, ngo’s en journalisten. Het duurde drie jaar voor hij terug kon naar Duitsland, want de Duitse en EU-autoriteiten lieten het afweten. Dat Fady deze trauma’s te boven zal komen is onwaarschijnlijk. Zijn broertje is nog steeds vermist.

Gezien deze gruwelverhalen zou je denken dat geen vluchteling die veilig in Noord-Europa belandde het in z’n hoofd haalt terug te keren. Toch doen ze het, ‘to give back’. Zo ook Wael uit Syrië, die in het kader van het toenmalige nog wel werkende EU-relocatieprogramma in mei 2017 naar Nederland werd gehaald. Een maand later kreeg hij asiel, maar tot 28 maart is dat slechts een tijdelijk reisdocument. Daarmee reisde hij probleemloos naar Athene om een ngo voor vluchtelingenonderwijs op te richten. Op de terugweg werd hij op het vliegveld door een mysterieuze Griekse, slecht Nederlands sprekende security man tegengehouden, uitgescholden, agressief geduwd, en toen hij mij wilde bellen werd z’n telefoon afgepakt. De Nederlandse ambassade kon hem relatief snel helpen: ‘slechts’ een week vertraging. De kosten voor een nieuw ticket en langer verblijf moest hij maar bij zijn reisverzekering declareren – die heeft hij niet.

Mijn vragen aan de ambassade over het gebeuren werden doorgestuurd naar het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat antwoordde dat de man in kwestie van de Koninklijke Marechaussee was. Ik kreeg een telefoonnummer waar niemand opneemt. Waels ptssleefde acuut op, de extra dagen in Athene heeft hij trillend en met nachtmerries doorstaan. ‘I will never go back, now Greece is death to me’, zei hij vanochtend door de telefoon.


Het aantal in 2021 getelde doden en vermisten op de Middellandse Zee was deze week, volgens het Missing Migrants Project (IOM): 295