De politiek congresseert zichzelf weg

Politieke partijen zitten met een probleem. Nu steeds minder mensen lid zijn van een partij en de meeste leden bovendien weinig zin hebben in de hele riedel van afdelingsvergadering-gewest-landelijk congres, dreigen politieke partijen te gaan zweven. Alles waar partijen ooit voor bedoeld waren - het recruteren van goede politici en bestuurders, het ontwikkelen van ideeen, het vertegenwoordigen van een groep kiezers - dreigt zo in het honderd te lopen.

En daarmee hebben niet alleen partijen, maar heeft heel Nederland een probleem, aangezien die zwevende partijen wel de besluiten nemen in dit land. In een poging over hun eigen schaduw heen te springen grossieren alle grotere partijen inmiddels in nieuwe vormen van samenkomst, die ook voor de niet-partijtijger aantrekkelijk moeten zijn. Weg met de oude afvaardigingsstructuur, de eeuwige amendementen, de onnavolgbare stemmingen.
Of eigenlijk blijft dat allemaal bestaan, want niemand weet hoe het anders moet, maar daarnaast komen er andere bijeenkomsten. Landelijke samenkomsten (want een beetje moderne Nederlander is z'n eigen gemeente al lang ontgroeid) waarop ook niet-leden hun zegje kunnen doen. Bijeenkomsten die ‘richtinggevend’ en 'meningsvormend’ zijn, maar vanzelfsprekend niet besluitvormend.
De PvdA en het CDA experimenteerden eerder deze maand al met een dergelijke 'conferentie’ over hun respectievelijke lange-termijnvisies, en afgelopen weekend was het de beurt aan het jubilerende GroenLinks. Thema: Van tweedeling naar herverdeling. Over het afscheid van de voltijds werkende samenleving, over armoedebestrijding, een 'voetinkomen’ (een klein begin van een basisinkomen) en de vraag of de partij niet stiekem erg moralistisch is.
Een grondige voorbereidingsmap voor elk van de pakweg vijfhonderd deelnemers, deskundige fora, duidelijk geformuleerde dilemma’s. Maar wat gebeurt er? In de zaal staat de eeuwige uitkeringsgerechtigde op en vertelt dat hij al jarenlang uitkeringsgerechtigd is, de banenpoolster scheldt op de banenpools, de bijstandsmoeder… afijn.
De betreffende deelnemers zijn misschien typisch voor GroenLinks, maar het probleem geldt voor alle partijen: hoe interessant is de bijdrage van een eenvoudige congresdeelnemer? Doet een partij op zo'n bijeenkomst ooit nieuwe ideeen op?
Datzelfde geldt overigens voor de betreffende leden: ook zij zullen er weinig nieuws horen, daarvoor zijn de bijeenkomsten te massaal, te weinig toegespitst. Als meningspeiling slaat het ook nergens op; daarvoor is de opkomst te willekeurig en zijn de bijdragen te vluchtig. Of is het allemaal slechts bedoeld als prettig samenzijn, om wat heen en weer te netwerken? Maar dan kun je ook gewoon een feest geven.
Ach, het partijwezen heeft nog wel even de tijd om te experimenteren. Gevaarlijk wordt het wanneer, zoals bij de PvdA, de oude structuren worden afgebroken terwijl de nieuwe nog niet functioneren. Het volk mag morren op de 'niet-besluitvormende’ bijeenkomst, de partijtop beslist.