Het Migrantenmuseum

De politieschoenen

Sander was een jongen die op school niet aardig deed tegen buitenlanders. Maar over Sander gaan we het niet hebben. In het Migrantenmuseum staat een paar politieschoenen. Daar gaan we het over hebben. Want mocht u bij een museumbezoek benieuwd zijn naar het object dat als geen ander de kentering in het denken symboliseert, dan zullen we u ongetwijfeld deze zwarte schoenen aanwijzen. Voordat deze schoenen werden aangetrokken waren de gastarbeiders gewild. Vanaf de dag dat ze achter illegale migranten aanzaten (15-04-1973), wilde men de gastarbeiders niet meer.
Dan komen we bij Henk aan. De vader van Sander. Deze Henk had nooit schoenen gehad die zijn voeten zo lekker hadden omwikkeld als deze ‘quasi-laarzen’ bij de politie. De schoenen die de nieuwe agent had gekregen, hadden maat 43 en een half, een productiefout die Henk vele jaren draagplezier gaf. Als hij zijn voeten in de schoenen liet glijden, zei hij dan ook vaak: ‘Zo, dat gaat er in als een lul in de weduwevrouw.’
Afijn, Henk was dus agent en zat vanaf het jaar 1973 de illegale migranten op de hielen. Het rennen ving veelal in koffiehuizen aan. Maar Henk jaagde ook in de naaiateliers, bij de tomatenkwekers, in de fabrieken, bij de schoonmaakafdeling van de NS, gewoon op straat of op de markt op de gastarbeiders zonder geldige papieren. Het werd elke keer een race tussen degene die voor zijn brood rende en de andere die het gevaar had gezien en het vaderland wilde beschermen.
Henk was blond en had te lange haren voor een agent. Hij had het laten groeien, omdat hij ervan hield om zijn blonde haar te voelen dat op en neer ging, terwijl hij al rennend wegen overstak, spinazievelden opging, over sloten sprong, kerkpleinen passeerde en de schappen van winkels omverliep.
Henk zette bij elke nieuwe vangst een streepje in zijn schrift. Elk jaar behaalde hij betere resultaten. Hij dacht dat het kwam omdat hij met het jaar beter werd in zijn werk. Maar aangenomen mag worden dat elk jaar meer illegalen kwamen naar het land dat Henk zo uit de grond van zijn hart zuiver wilde houden.
Een van de mannen die hij had gepakt, heette Nurettin. Die had het zo erg gevonden dat hij geen kans had gekregen in dat vreemde land dat hij op zijn grafsteen (de grafsteen staat trouwens ook in het Migrantenmuseum) het volgende gedicht had laten inkerven: ‘Ooit was ik een adelaar, zo zwart als het maar kan… De hele wereld vloog ik over, dat land vond ik dan… Water stroomde daar in ontelbare rivieren, ontelbaar waren ook de gelukkigen die graasden in de weiden… Ook ik wilde mijn dorst lessen met het groene water, toen schoot de blonde man… Vriend en vijand, Nurettin ademde, maar was allang dood… Allah, stuur hem naar je hel, die blonde die mij in de vleugel schoot…’
Henk pakte de ene Nurettin na de andere op, keek niet naar hun gezichten en zag de tranen niet die over de jonge wangen rolden. Elke ochtend trok hij zijn schoenen, die maar niet wilden verslijten, aan en wachtte met geduld op een teken van zijn meerderen om over te gaan tot actie. Beste museumbezoeker, denk niet – terwijl u naar de politieschoenen in het museum kijkt – dat het ideaal om een ‘schoon’ vaderland te krijgen het heeft verloren van de wil om meer brood. Henk is gestopt met rennen vanwege zijn nooit ophoudende rugklachten. En na hem hebben ze de zaak verzaakt bij de politie.
Hij zag het gevaar en stuurde zijn zoon Sander naar de mavo, zodat de jongen zo snel mogelijk aan de politieopleiding kon beginnen en op de illegalen kon jagen. Sander haatte zijn buitenlandse schoolgenoten. Hij praatte nooit met ze. Alleen tegen mij heeft hij een keer gezegd: ‘Mijn vader bewaart zijn schoenen voor mij. Als ik die eindelijk aan mag, ga ik jou en al jouw neven uit het land gooien.’
Ook Sander kon de toevloed niet stoppen. Hij is nu bijna veertig en een stuk milder dan in onze mavo-tijd. Zo mild zelfs dat hij de schoenen, die hem niet pasten trouwens, stiekem aan het museum heeft geschonken. Mocht een museumbezoeker de uitdaging aan willen gaan, doe ze aan en begin met rennen. Prima schoenen nog steeds, de schoenen van agent Henk.