De Poolse jongeren komen in opstand

Warschau – Vijf jaar lang hield Jarosław Kaczynski abortus in de politieke diepvries. Een deel van zijn achterban eiste een totaalverbod, maar Polens sterke man begreep dat hij daarmee te veel verzet zou oproepen.

Tot drie weken geleden het Constitutionele Hof bepaalde dat vrouwen ook dode en zwaar gehandicapte kinderen moeten baren. Het Constitutionele Hof is een instituut waar Kaczynski met één telefoontje een vonnis kan bestellen. Beschadiging van de foetus is de belangrijkste uitzondering op het sinds 1993 geldende abortusverbod.

Het verzet is ongekend. Geen boze veertigplussers die opkomen voor de rechtsstaat, een onderwerp dat veel mensen niet snappen, maar fel jeugdprotest tegen iets wat iedereen begrijpt: ‘Mijn lichaam is geen mortuarium.’ Het is alsof een vat vol opgekropte jongerenwoede explodeert. Woede over opgedrongen godsdienstonderwijs, over gebrek aan vaste arbeidsplaatsen, over liegende politici en bisschoppen, over seksisme, over discriminatie van lhbti’s. Kortom: over vijf jaar nationaal-katholiek populisme. ‘Opsodemieteren!’ ‘PiS off!’ Nog nooit stond er zo’n leger politie voor het huis van Kaczynski, om hem te beschermen tegen de volkswoede.

Kaczynski lijkt de controle te verliezen op het hoogtepunt van zijn macht. Afgelopen jaar kreeg zijn partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) opnieuw een absolute meerderheid en werd zijn kandidaat herkozen tot president. Maar in plaats van drie jaar ongestoord regeren, stapelen de problemen zich op.

Het begon met een wet voor dierenbescherming, een persoonlijk stokpaardje van Kaczynski. Hij wist dat boeren boos zouden worden, maar durfde dat na de verkiezingsoverwinningen wel aan. Een misrekening. Een groep PiS-parlementariërs stemde tegen. Ze werden door Kaczynski geschorst, maar in plaats van deemoedig te wachten op vergiffenis, organiseren ze nu een eigen fractie. Ook twee satellietpartijtjes die meeliftten op de kieslijst van PiS, weigerden hun steun voor de dierenwet. Kaczynski’s ‘Verenigd Rechts’ lijkt steeds meer op een kruiwagen vol kikkers.

Ondertussen staat door covid de gezondheidszorg op instorten. Zo ook de overheidsfinanciën. PiS heeft de afgelopen jaren grote schulden gemaakt om leuke dingen voor zijn kiezers te financieren en nu is het overheidstekort geëxplodeerd.

De redding moet uit Brussel komen, maar ook hier krijgt Kaczynski een rekening gepresenteerd. Hij muilkorft al jaren rechtbanken en dat pikt Brussel niet langer. De Europese Commissie kan straks waarschijnlijk subsidies stopzetten als een land de rechtsstaat niet respecteert. Kaczynski ziet de bui al hangen.

Zijn abortusbesluit heeft nu de jeugd wakker geschud. Opnieuw een fout. PiS daalt fors in de peilingen; voor het eerst sinds jaren.