De Poolse regering krijgt een privé-leger

Warschau – De verkiezing in de VS van een vastgoedmagnaat tot president heeft interessante analyses losgemaakt over de wijze waarop een democratisch gekozen leider in staat is een democratie om te toveren tot een autoritaire regeringsvorm.

EU-land Polen biedt observaties die deze analyses kunnen verrijken. Hier is namelijk sinds een jaar een partij aan de macht, de PiS, die wetten en maatregelen invoert die de rechtsstatelijke bescherming moet afbreken die een liberale democratie zijn burgers, minderheden en oppositie biedt.

Stap één was het vleugellam maken van een constitutioneel hof dat nieuwe wetten kan toetsen aan de grondwet. Stap twee: een nieuwe mediawet waarmee de regering de publieke omroep omvormde tot propagandazender, met louter ‘eigen mensen’ op belangrijke posities. Stap drie: een wet die de minister van Justitie tot directe baas van het OM maakte. Hij kan nu in iedere opsporing ingrijpen. (Lees: zaken tegen kameraden seponeren, onderzoeken naar vijanden aanjagen.) Stap vier: een nieuwe ‘geschiedeniswet’. Die dwingt scholen niet alleen een nationalistische versie van de vaderlandse geschiedenis te onderwijzen, maar maakt het ook mogelijk gevangenisstraffen uit te delen aan eenieder (journalisten en historici opgelet) die Polen ‘een slechte naam geeft in het buitenland’.

Vorige week keurde het parlement een vijfde stap goed – kleine tussenstapjes niet meegerekend. Naast luchtmacht, landmacht, marine en speciale gevechtstroepen krijgt Polen een legereenheid van 53.000 soldaten, te rekruteren onder huidige vrijwilligersmilities. De eenheid valt niet onder de normale commandostructuur, maar direct onder de minister van Defensie, Antoni Macierewicz. Lastige generaals staan buitenspel. De oppositie ziet het nieuwe legeronderdeel als zijn privéleger, of in ieder geval als de militaire vleugel van PiS, de regeringspartij.

Macierewicz, de meest radicale minister, doet ook niet zijn best om de angsten hierover weg te nemen. De oppositie wilde vastleggen dat het nieuwe legeronderdeel nooit zal worden ingezet tegen de eigen bevolking. Tegen demonstranten bijvoorbeeld. Macierewicz raadde dat voorstel af. De regeringspartij stemde het vervolgens weg. Macierewicz heeft een roemrucht verleden als strijder tegen het communistische regime. Hij belandde ruim twintig keer in de gevangenis. Daarom is het wrang dat juist hij maatregelen voorstelt die lijken op de wetten van de communisten. Het is een bekende blindheid: wie zijn vijand te vuur en te zwaard bestrijdt, vecht graag met dezelfde middelen als de vijand.