Politiek en Instagram

De poppetjes zijn op Instagram belangrijker dan de inhoud

Verkiezingscampagnes zijn dit jaar vooral online campagnes. Maar hoe geschikt zijn de online podia van tech-giganten voor het verspreiden van politieke boodschappen? Juist op Instagram blijkt: tekst wordt afgestraft terwijl selfies worden beloond.

Een selfie van Jesse Klaver op zijn Instagram © Jesse Klaver

Foto’s waarop gezichten van politici te zien zijn hebben op Instagram een grotere kans om hoog in de tijdlijn van een kiezer te verschijnen. Bij berichten met veel tekst – foto’s van krantenpagina’s, Kamer-stemmingen of wetsvoorstellen – is die kans juist lager. Ongeacht hoe oud het bericht is, hoe populair het is en of op welk moment van de dag het is geplaatst.

Dat blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer samen met de NOS, Pointer en de Duitse non-profitorganisatie Algorithm Watch. Gezamenlijk riepen wij lezers in november op om hun data te doneren, 675 mensen deden dat. Zo verzamelden wij 7.477 Instagram-berichten, met foto’s van 124 Nederlandse politici. Belangrijk was de vraag: hoe hoog stonden deze berichten op de tijdlijn van onze data-donoren? Wat werkte wel, wat werkte juist niet?

Het is de eerste keer dat het Instagram-algoritme op deze schaal in Nederland is onderzocht. Hiervoor bestond voornamelijk anekdotisch bewijs dat Instagram voorkeuren geeft aan bepaalde berichten. Maar het was onduidelijk welk soort berichten dat zijn, en hoe sterk die voorkeur is.

Facebook, eigenaar van Instagram, zegt zelf dat de volgorde van berichten wordt bepaald door persoonlijke voorkeuren en het moment van de dag. ‘Elke Instagram-feed is uniek. Wat een gebruiker ziet is gebaseerd op een combinatie van eigen gedragingen: de accounts waarmee je interacteert, de mensen met wie je in foto’s bent getagd en het type posts dat je liked en op reageert’, zegt een woordvoerder.

De resultaten van dit onderzoek laten zien dat het Instagram-algoritme juist ook algemene voorkeuren kent. De verzamelde foto’s in ons onderzoek zijn gecategoriseerd met Google Vision. Zo heeft elke post een label gekregen zoals: ‘gezichten’, ‘zakenmensen’ (die vaak ook in de categorie ‘gezichten’ voorkomen), natuurlandschappen, dieren of tekst. Gezichten en ‘zakenmensen’ worden vaak omhoog geduwd op tijdlijnen, terwijl foto’s van natuurlandschappen en dus ook afbeeldingen van teksten lager eindigen.

Bij het berekenen van deze voorkeuren is rekening gehouden met de diversiteit van berichten in onze verzameling, en de populariteit van posts. Het geconstateerde effect van het algoritme is bovendien te zien over alle maanden waarin we gegevens hebben verzameld.

‘Facebook laat op de tijdlijn vooral zien wat goed voor zichzelf is, en niet voor de gebruikers’, zegt Nicolas Kayser-Bril, onderzoeker van AlgorithmWatch. Door de voorkeur te geven aan gezichten wordt Instagram een vrolijker platform dan wanneer er telkens berichten met veel tekst voorbij komen. ‘Dat is een probleem voor politieke discussies. Als een politicus een inhoudelijke boodschap met tekst op Instagram wil delen, dan is het aannemelijk dat die boodschap aan minder mensen wordt getoond dan wanneer je een selfie plaatst.’

De politicus die gedurende ons onderzoek het meeste geprofiteerd lijkt te hebben van de Instagram-voorkeuren is de relatief onbekende VVD’er Daniel Koerhuis. De woordvoerder ‘bouwen’ plaatst vrijwel alleen maar selfies met hemzelf steevast in beeld en vaak zijn kinderen op de achtergrond.

Zijn eigen partij is overigens zeer succesvol op Instagram maar eerder óndanks het algoritme. De VVD plaatst vooral memes, slechte cartooneske afbeeldingen voorzien van een grap. De posts zijn populair, maar belanden desondanks vaak lager op de tijdlijn. Deze accounts moeten dus tegen het algoritme opboksen om zichtbaar te zijn.

Om na te gaan of memes beloond of afgestraft worden hebben wij naast de automatische categorisering ook handmatig meer dan duizend posts gelabeld. Ook dan zien we dat het algoritme memes liever omlaag drukt dan pontificaal in timelines plaatst.

Hoewel Koerhuis tot de politici behoort die het meeste bevoordeeld worden door het algoritme, lijkt Instagram nog een opmerkelijke voorkeur te hebben: vrouwen. Dat blijkt uit eerdere analyses, maar ook in dit onderzoek lijken de termen die voorkomen rondom de categorie ‘gezichten’ vaker op vrouwen te slaan. ‘We hebben het vermoeden dat niet alle gezichten door Facebook hetzelfde worden behandeld’, zegt Kayser-Bril. ‘We hebben goede redenen om aan te nemen dat gezichten van jonge mensen – voornamelijk van vrouwen – de voorkeur krijgen boven de gezichten van oudere personen.’

De conclusies uit ons onderzoek naar politieke Instagram-posts liggen in lijn met eerdere onderzoeken van Algorithm Watch. Deze Duitse onderzoeksgroep onderzoekt sinds 2017 hoe algoritmen onze digitale wereld beïnvloeden. Eerder toonde de organisatie aan dat het Instagram-algoritme voorkeur geeft aan foto’s van personen met weinig kleding aan. Via een browser-plugin verzamelden de onderzoekers 2.400 foto’s van influencers. Van deze foto’s is 21 procent van schaars geklede personen, maar deze foto’s vormen dertig procent van de tijdlijn van de onderzochte personen.

Ook publiceerde Algorithm Watch een onderzoek over de moderatietool van Google, die zwarte mensen en homoseksuelen automatisch als ‘toxic’ categoriseerde. De onderzoekers ontdekten ook dat Facebook stereotypen inzet om hun advertentie-inkomsten te maximaliseren.

Hoewel Facebook volhardt dat de persoonlijke timeline van gebruikers volledig uniek is en vrij van algemene vooringenomenheid van het algoritme, benadrukt het bedrijf dat het een team heeft dat samenwerkt met academici om vooroordelen uit het algoritme te houden.

Over een algemene voorkeur van het algoritme is Facebook open: de omgang met politieke content. Binnen een nieuwe functie van de app, die draait om zeer korte video’s, koos het bedrijf ervoor om politieke berichten actief te onderdrukken. ‘Wij hebben Reels zo gedesigned dat je in contact komt met mensen die leuke korte videocontent maken. Daarom is besloten om politieke content te degraderen’, zegt een woordvoerder. ‘Dit past in ons beleid om politieke content niet te prioritiseren.’