Opgroeien in de geseksualiseerde wereld

De pornonorm

Seks is in de huidige cultuur alomtegenwoordig. Maar welke gevolgen heeft de «pornonorm», en wat is de invloed op mannen, vrouwen en hun relaties? Opgroeien in de geseksualiseerde samenleving.

Sinds enkele jaren hebben ook hoog bejaarden zich massaal gestort op internet. Als ze informatie willen over hun huisdier en met Google zoeken op «poes» komen ze op de eerste pagina, hit 6, de site harigepoes.nl tegen. Wie kijkt, ziet een venusheuvel met een hanenkam, van een vrouw die met gelakte nagels haar schaamlippen uit elkaar trekt. De bezoeker wordt uitgenodigd met de tekst: «Ben je op zoek naar lekker harige poesjes van geile Hollandse amateurmeisjes met heerlijke ongeschoren kutjes, kom snel kijken, misschien zit je buurmeisje erbij.» Verder surfend stuit je al snel op «Alles voor de poes». Het klinkt voor de poezenliefhebber veelbelovend. Maar nee: «Welkom op een van de grootste collecties erotische producten op het internet», met allerlei aanbiedingen, zoals de ultieme vrouwenverwenner, een penis kopie kit de luxe, waarmee een man een afgietsel van zijn eigen geslachtsdeel kan maken, als hulpje voor het geval hij impotent is, of: «Als hij er niet is, kan ze toch lekker met je vrijen.»

Aan pornobeelden valt niet te ontkomen. Ooit werden «vieze blaadjes» onder de toonbank verkocht bij sigarettenwinkels of seksshops en door de liefhebbers van het genre weggemoffeld onder het matras. Met de komst van de digitale snelweg is elke denkbare seksuele fantasie op ieder moment voor iedereen toegankelijk geworden. Zelfs als ouders parental control op de computer hebben ingesteld, belandt een kind dat informatie zoekt voor een spreekbeurt over poezen op harigepoes.nl. Ook springen pin-ups als pop-ups spontaan de huiskamer binnen. Dat porno salonfähig is geworden, blijkt bijvoorbeeld uit de jaarlijkse awards die in de Verenigde Staten live op tv worden uitgereikt aan de «beste en populairste» actrices en acteurs in pornofilms, die bijna de status, én het inkomen, hebben van Hollywoodsterren. In hetzelfde land dat geshockeerd raakt over de blote tepel van Janet Jackson heeft zich een megaseks industrie ontwikkeld.

Eigenlijk behoeft het nauwelijks uitleg hoe geseksualiseerd de samenleving is geworden. Het is niet alleen het internet, ook de populaire massacultuur en reclame staan bol van expliciete seks of verwijzingen ernaar, zoals een reclamespotje voor groente waarin bananen, prei en wortels avances maken naar appels, abrikozen en kropjes sla.

Hoewel er algehele gewenning bestaat — wie haalt nog de schouders op over de zoveelste geile abri bij de tramhalte — lijkt er de laatste tijd serieuze reflectie plaats te vinden op wat al deze erotische impulsen doen met ons, burgers. Bij de vorige week gepresenteerde website van de overheid zestienmiljoenmensen.nl, waarop normen en waarden worden getoetst en bediscussieerd, is de eerste vraag aan het Nederlandse volk: «Bent u voor een verbod van seks en porno op televisie?» Die vraag viel te verwachten van het kabinet-Balkenende, dat bezig is de mentaliteit van «moet kunnen» om te buigen naar «moet niet meer kunnen». Maar ook in Europees verband groeit de ergernis: binnenkort start het Europees Parlement op initiatief van een Zweedse europarlementariër een debat over Europese wetgeving om pornografie en reclame voor prostitutie op internet te verbieden. Ook ligt er een plan om zwarte lijsten op te stellen om instellingen en personen aansprakelijk te kunnen stellen voor verspreiding van illegale beelden en teksten, zoals kinderporno, verkrachtingen, necrofilie en bestialiteit. De weerstand tegen deze uitwassen komt al lang niet meer alleen uit christelijke hoek.

Opvallend is dat wetenschappers de laatste jaren onderzoek doen naar de vraag wat de invloed van de «pornonorm» is op seksualiteit. In een special van het Amerikaanse weekblad Time stellen sociologen dat porno bedreigend kan zijn voor koppels en echt paren. Een enquête onder advocaten wees uit dat volgens tweederde van de ondervraagden internetporno in toenemende mate een rol speelt bij scheidingszaken. Vrouwen klagen in de rechtszaal dat hun mannen uren achter de computer zitten om sekssites te bezoeken. Als gevolg daarvan maken vrouwen niet alleen ruzie over de gepeperde rekeningen, maar beschuldigen zij daarbij hun echtgenoot van verminderde interesse in gewone seks. Met name vinden vrouwen het erg dat hun man het stiekem doet, wat ze ervaren als een vorm van overspel. In de praktijk gaat dat ongeveer als volgt: hij zit ’s avonds nog «even de sportuitslagen» op internet te bekijken, terwijl zij alvast in bed ligt met een boekje. Als zij roept: «Kom nou eens in bed», antwoordt hij: «Wacht even, eh, ah, ik kom, nog even hoor.»

In hetzelfde artikel over de «pornonorm» vertelt een elfjarig meisje dat zij totdat haar ouders erachter kwamen een webcam had geïnstalleerd in haar slaapkamer, om «stoer te doen tegenover de jongens in haar klas». Er zou onmiskenbaar een causaal verband bestaan tussen de dagelijkse stortvloed aan seksbeelden en het eigen driftleven.

De Amerikaanse feministische schrijfster Naomi Wolf schreef dat al eerder in haar essay The Porn Myth: porno conditioneert het gewone (hetero-)seksleven negatief. In Wolfs voorspelbare complotvisie op gender worden mannen door het zien van veel porno agressiever en ontwikkelen onrealistische verwachtingen van seks. Doordat frequent hijgende, copulerende lichamen worden bekeken, raken vrouwen gedepersonificeerd, en worden door mannen in de eerste plaats beschouwd als een verzameling van billen, borsten en vagina. Als een man in werkelijkheid naast een naakt lichaam ligt, dan valt seks tegen: die arme vrouwen voldoen niet aan het virtuele beeld dat mannen van ze hebben gecreëerd.

In haar stelling dat porno normerend werkt, gaat Wolf er echter aan voorbij dat mannen dan ook over zichzelf gefrustreerd zouden moeten raken. Als zij zich spiegelen aan internetbeelden zouden ze immers net als pornoacteurs urenlang, en vele malen achtereen, met een opgericht fors geslachtsdeel moeten kunnen presteren.

Behalve onder feministes en christelijke organisaties vindt Wolfs betoog ook steun bij mannelijke wetenschappers. Een onderzoek aan de Universiteit van Texas concludeert dat «hoe meer pornografie mannen zien, des te meer ze vrouwen gaan beschrijven in seksuele termen». Ook zouden mannen voor hun opwinding afhankelijk raken van heftige beelden: «Mannen worden net computers: niet meer in staat te worden gestimuleerd door mensen van vlees en bloed. Ze zitten eenzaam, geïsoleerd achter hun pc te masturberen.»

In tegenstelling tot Amerika, waar per definitie over seks extremer wordt gedacht en sex fear heerst, zijn in ons land wetenschappers veel gematigder over de vermeende schadelijke werking van porno op het libido. Dr. Ellen Laan, als klinisch psycholoog verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, promoveerde in 1994 op een onderzoek naar de respons van vrouwen op expliciete erotische prikkels. Laan ziet niet direct een negatief verband tussen porno en seksuele relaties: «Een kleine groep seksverslaafden heeft het makkelijk gekregen. Maar de meeste mensen zijn doorgaans goed in staat om onderscheid te maken tussen fictie en werkelijkheid.»

Wat ze overigens wel een heel slechte ontwikkeling vindt, is dat de vraag naar genitale correctie (het verkleinen van de schaamlippen) groeit. Al langer neemt borstvergroting met siliconen een hoge vlucht (ruim veertigduizend vrouwen in Nederland), hoewel het steeds duidelijker is dat er gezondheidsrisico’s aan verbonden zijn, zoals een grotere kans op kanker. Ellen Laan: «Strak en kaal, zoals een kindervagina, raakt in. Dat is vreselijk, net als borstvergroting. Dat komt volgens mij wél door porno. Net als vrouwen die hun schaamhaar in een streepje scheren, het zogenaamde pornostreepje.»

In het algemeen denkt Laan dat zowel mannen als vrouwen bovenmatig geprikkeld raken door de overkill aan seks in onze samenleving: «Onlangs zag ik een voorstelling van de Gesluierde monologen. Naast de gruwelijke verhalen over moslimvrouwen en seksualiteit, want de seksuele revolutie moet binnen de islam nog beginnen, was ik vooral verrast door de prachtige verhalen over sensualiteit. Wat wij in de westerse samenleving afleren, is gevoeligheid voor kleine signalen, zoals oogcontact. We worden blootgesteld aan zoveel prikkels dat de kracht door gewenning afneemt. Er wordt weinig aan de verbeelding overgelaten. Wat dat betreft denk ik dat porno eerder leidt tot minder zin in seks.»

Psychologe dr. Ine Vanwesenbeeck is net als Ellen Laan geneigd de schadelijke effecten van porno op vrouwen te relativeren. Zij is hoofd van de afdeling Onderzoek van de Rutgers Nisso Groep (kenniscentrum seksualiteit) en doet onderzoek naar de invloed van beelden op seksualiteit: «Lang niet iedereen is gevoelig voor porno en de steeds strenger wordende schoonheidsidealen. Er is veel meer sprake van selectieve waarneming dan van rechtstreekse beïnvloeding. Wat aansluit bij de eigen beleving wordt er uitgepikt en als positief ervaren. En omgekeerd: de seksbeelden die afstoten, bevestigen juist de tevredenheid met het eigen seksleven. Ego-boosting is eerder het effect.»

Porno aan banden leggen is volgens Vanwesenbeeck absoluut geen haalbare kaart: «We kunnen niet meer terug. Wel zou de inhoud beter en gevarieerder moeten. En gedifferentieerder: voor vrouwen, of voor mensen die onzeker zijn over hun seksualiteit, moet andere porno worden aangeboden. Dat geldt ook voor jongeren die net hun seksualiteit aan het ontdekken zijn. Al die mechanische beelden wekken eerder irritatie op.»

Wat nu uiteindelijk de invloed van porno op vrouwen is, blijft ongrijpbaar. Naomi Wolf meent dat porno vrouwonderdrukkend en vernederend is. Volgens het weekblad Viva daarentegen kunnen vrouwen daar tegenwoordig heel goed mee omgaan, want het slachtofferfeminisme heeft plaats gemaakt voor het zogenaamde power-feminisme. Jonge vrouwen zijn sterk, zelfbewust, assertief, promiscue en brutaal. Viva schreef vorig jaar: «Ze zijn net een vent, het gaat om de lust, zonder de emotionele rompslomp.»

Eigenlijk zijn vrouwen dus een soort kerels geworden. Maar of dat nu weer waar is? Uit al die onderzoeken van seksuologen blijkt dat vrouwen juist niets liever willen dan intimiteit. Ze kunnen zich in die eeuwenoude wens niet spiegelen aan de hijgende pornobeelden. En het heeft natuurlijk sowieso iets krampachtigs, al die opgedrongen seks.

Het is eerder zo: er is duidelijk een markt voor sensuelere, subtielere seksbeelden. De reclame, die een integratie is geworden van de oude softporno-beeldcultuur en productverkoop, gaat niet voorbij zolang de kijkers er niet volkomen genoeg van hebben. Hoewel de kijker zich doodergert aan dat ene spotje voor een kopieerapparaat, waarin een secretaresse in een strak rokje onhandig op een kopieer apparaat klimt om iets te pakken, en in al haar onnozelheid per ongeluk op de aan-knop drukt, waardoor haar kruis wordt gefoto kopieerd, precies op het moment dat het lekkere stuk van de afdeling langsloopt. Het maakt een vrouw zo oneindig stom.

Maar de pompende beelden zullen niet verdwijnen, en daarover kun je slechts je schouders ophalen. Alleen is het wel zielig voor bejaarden.