Menno Hurenkamp

De premier is geen ui

Bij het pellen van de ui, heet de autobiografie van de Duitse schrijver Günter Grass. Gekke titel. Als een schrijver zijn laagjes een voor een afpelt, op zoek naar de kern, verdwijnt de schrijver. Als jongen in de SS gaan hoeft niet veel om het lijf te hebben. Je trekt een uniform aan. Misschien word je schrijver als je het doet en postbode als je het nalaat. Misschien ook niet. Pas decennia van zwijgen terwijl je anderen de maat neemt geven die gebeurtenis betekenis. De handeling zelf betekent maar weinig. Een leven is geen aaneenschakeling van losstaande gebeurtenissen die je apart kunt wegen. Je verleden heeft zin in het heden. Je kijkt wel honderd keer om naar een gebeurtenis en telkens verandert de waarde. Pellen, teruggaan tot de essentie, is flauwekul. De mens is geen ui.

En omdat-ie geen ui is kan Jan Peter Balkenende zich handhaven als minister-president. Hij is niet meer te reduceren tot de nutty professor die hij ooit was. Geen gezagsdrager is meer geplaagd aan het begin van zijn carrière dan de huidige minister-president. Zijn optreden was onhandig en de omstandigheden zaten niet echt mee. Hij wekte zelden de indruk de baas te zijn. Pas na twee jaar begon het wantrouwen af te nemen en verschenen de eerste stukken in de krant dat de premier wél uithoudingsvermogen had. En toen begon men vanuit het buitenland nog eens de spot te drijven met Balkenende.

Maar hij zit nog steeds op zijn plek en dat simpele feit geeft hem een aura van degelijkheid. En als iemand aan het eind van de rit nog eens geld aan de burgers weet uit te delen, kan hem ook geen gebrek aan politiek instinct worden verweten. Sommige opiniepeilingen geven inmiddels dan ook aan dat de meerderheid van de Nederlanders liever Balkenende dan Wouter Bos als premier heeft. Daar had werkelijk niemand twee jaar geleden geld op durven inzetten. (Maar wie zekerheid wil hoede zich voor opiniepeilingen zoals voor periodieke onthouding.) Het is pech voor het campagneteam van Wouter Bos, maar Balkenende weer afpellen tot de samenstellende delen van wereldvreemde academicus uit de provincie is onmogelijk.

‘Balkenende gaat het winnen van Bos’, stelde voormalig cda-voorzitter Marnix van Rij (geen vriend van Balkenende) deze week in Trouw. Omdat Balkenende als geen ander het heartland van Nederland zou bereiken: de Gewone Man in die talloze dorpen en kleine steden, die niet per se iets tegen grootstedelingen zoals Wouter Bos heeft, maar die wel voor alles gewoon ‘een stukje vastigheid’ wil, en als het nu goed gaat, wat zou je dan veranderen? De Gewone Man, daar is-ie weer. Onze politieke modewoorden verbergen de Gewone Man. Nederlanders zijn hoog opgeleid en geëmancipeerd; in de weer met de Creatieve Industrie en met ict; ons land is door allochtonen overwoekerd; van Engelse en Amerikaanse gedachten doortrokken; van de Gewone Mannen hoor je niks. Tot de verkiezingen.

In Nederland haalt ‘rechts’ negen van de tien keer een meerderheid. Balkenende hoeft niet te winnen om te winnen. Als het cda de schade beperkt houdt zijn er mogelijkheden genoeg om een nieuwe rechtse regering te vormen. Anders gezegd: of hij de verkiezingen wint staat te bezien, maar dat Balkenende de verkiezingen nauwelijks kan verliezen staat vast.