Economie

De rasp van Rutte

Voor liefhebbers van logica zijn het lastige tijden. Zelden zal op een CDA-congres zo massief de politieke liefde voor mensenrechten en gelijke behandeling van burgers zijn beleden. Dat is mooi. Meestal ging de inspreker vervolgens akkoord met samenwerking met de PVV. De christelijke partij van normen en waarden doet zaken met een politicus die van een zo groot mogelijk gebrek aan respect voor een bepaald type gelovigen zijn handelsmerk heeft gemaakt. Dat is nu afgedaan als een meningsverschil en levert een wonderlijk akkoord op. Maar liefst vijfhonderd politieagenten trekken binnenkort ten strijde tegen het dierenleed in de Lage Landen. Da’s een hele klus in een land waar de bio-industrie hoeksteen is van de exporteconomie, maar daarover zwijgen de formerende partijen.

Zo is er meer. Rutte en Verhagen hebben tijdens de formatie hardnekkig vastgehouden aan samenwerking met de PVV. Met name de PvdA werd verweten niet voldoende te bezuinigen en bovendien de lasten te verhogen. Nu ligt er een akkoord op tafel waarmee de campagne en de formatie met terugwerkende kracht volledig op hun kop worden gezet.

Wie betaalt de crisis? zo luidde de hamvraag tijdens de jongste verkiezingen. De grootste depressie in tachtig jaar heeft de overheidsfinanciën wereldwijd zwaar ontregeld. In Nederland zou het structurele tekort een slordige 29 miljard euro bedragen, optelsom van het begrotingstekort nu plus de toekomstige tekorten wegens de vergrijzing en het verdwijnen van de gasbel in Slochteren. Dit is een dikke tien procent van de begroting en wie Griekse toestanden wil vermijden, moet dat gat een keer dichten. Hierop zijn grofweg twee antwoorden mogelijk. In de boekhoudersvariant wordt de begroting zelf uitgekleed. Minder uitgeven is leidend, de maatschappelijke en economische gevolgen worden voor lief genomen. In de hervormingsvariant wordt de ordening van de economie aangepakt, zodat meer groei - dus meer overheidsinkomsten - en minder aanspraak op overheidsmiddelen - denk aan rechtse hobby’s als subsidies voor villa’s en asfalt - resulteren. Ook niet pijnloos, maar het levert op termijn wel de meeste welvaart op. Economisch gesproken is het de beste strategie.

In de campagne verkondigde de toekomstige premier luidkeels de laatste positie. Hervorming, vooral van de arbeidsmarkt, was zijn devies en die 29 miljard moest nú op tafel komen. Daarbij maakte de liberale campagnestaf handig gebruik van het gat dat het Centraal Planbureau (CPB) wegens tijdgebrek liet vallen. Er kwam geen integrale doorrekening van de partijprogramma’s, zodat de economische schade van een doldriest bezuinigingsprogramma buiten beeld bleef. Dat gold ook de gevolgen voor de portemonnee van de burger. Rutte hervormde én bezuinigde dat het een lieve lust was. Zelfs voor VVD-begrippen een tikkeltje te wild, dat wel, maar dat werd hem - letterlijk - niet aangerekend.

Premier Rutte gaat nu aan de slag met een programma waaruit alle noodzakelijke hervormingen zijn geschrapt. Geen vernieuwing van de arbeidsmarkt, geen groene hervorming van de fiscaliteit en de energiemarkt, geen aanpak van de mobiliteit, de oudedagsvoorzieningen of de woningmarkt. Exit belofte één. Resteert een boekhoudersprogramma dat - blijkens de CPB-analyse - vooral de economische groei remt. Met moeite is een pakket van vijftien miljard aan ombuigingen gevonden, waarbij vijf miljard verdampt omdat de economie lam wordt gelegd en de werkloosheid weer oploopt. De nieuwe minister van Financiën houdt straks een kleine tien miljard over. Anders dan Rutte verzekerde is het begrotingstekort in 2015 dan ook niet weggewerkt. Dag belofte nummer twee. Wordt het overheidstekort van vandaag niet gedicht, ook het structurele tekort van de toekomst blijft, mede dankzij uitblijvende hervormingen. De volle 29 miljard komt bij lange na niet op tafel. Dat mag een volgend kabinet oplossen. Weg belofte nummer drie.

Pikant genoeg wordt een deel van de rekening gelegd bij Henk en Ingrid. Die zullen bijvoorbeeld door een forse ingreep in de zorgtoeslag de oplopende zorgpremie vooral zelf moeten gaan betalen. Dat is des te opmerkelijker omdat de Hard Werkende Nederlander de komende jaren sowieso al nauwelijks iets extra te besteden heeft wegens de oplopende zorgkosten. Bij gebrek aan beter is toch gekozen om de lasten extra te verhogen. Een streep door belofte nummer vier. Alleen tweemaal modaal en meer houdt het droog en multinationale ondernemingen incasseren een tariefsverlaging van de winstbelasting. Daar kan Geert mee thuiskomen.

Rutte-Verhagen steunt niet op een economisch zindelijk programma, maar op een ondermaats boekhoudersakkoord. Er wordt bezuinigd op posten waarbij rancuneus rechts zijn vingers aflikt. Ambtenaren, ontwikkelingswerkers, kunstenaars, psychotherapeuten, asielzoekers en migranten, werknemers met een beperking en de milieubeweging zijn het haasje. Hier gaat de rasp van Rutte tot op het bot. Met een nieuw en gezaghebbend antwoord op de economie van de 21ste eeuw heeft het niets te maken.