De roest van st.rottersburg

Rosemarie Blank maakte met ‘Vaarwel Pavel’ een gevoelige stadscollage. Als ze het daar nu bij gelaten had…

Vaarwel Pavel is een film over een gedroomde stad. Een droevige stad. Een stad aan een traag stromende brede rivier. Een natte, koude en schemerige stad met modderige vervallen binnenplaatsen en in onbruik geraakte goederenloodsen. Een stad met zwijgzame inwoners die berustend door de kapotte straten sjokken met veelal lege boodschappentassen. Als die tassen al vol komen, dan toch zeker niet dicht in de buurt. Slechts op een enkele plek in de stad rijden auto’s. Langzaam glijden ze langs rood verlichte vensters of draaien rondjes om op eenzame stoepen kleumende vrouwen. In de winter wordt de stad nog kouder dan hij al was. Roestige trams schuiven stroef door de sneeuwvlokken. Op straat worden oude kranten verkocht. Ergens in de stad ligt in een afgetrapte hotelkamer een man op bed. Hij heeft zijn kleren nog aan. Zelfs zijn morsige regenjas heeft hij niet uitgedaan. In zijn hand heeft hij een foto van een rood verlichte kleumende vrouw. De telefoon laat hij overgaan. Hij weet toch wie het is en hij weet ook dat hij zijn zoon Pavel niets te vertellen heeft. In ieder geval kan hij hem niet zeggen wat hij wil horen. Hij kan niet zeggen wanneer hij thuiskomt, want dat weet hij zelf niet en hij weet ook al niet waarom hij het niet weet. Laat Pavel maar denken dat hij de stad in is. Druk aan het werk voor de krant die alles wil weten over de in de haven stervende schepen en de in rode vitrines levende vrouwen. De stad van de vader van Pavel is een versmelting van twee steden. Een zorgvuldig geplande aristocratische stad die enkele eeuwen geleden door begaafde Italiaanse architecten uit een noordelijk moeras is getrokken en daar inmiddels door verwaarlozing bijna in is teruggezonken, werd vermengd met een woest gegroeide havenstad die in zijn dadendrang alles kapotmaakt wat af is om het weer opnieuw te kunnen maken en dan nog groter en onstuimiger. Of het verval van de stad nu het gevolg is van onmacht of overmoed maakt voor Pavels vader niet uit. Door zijn treurige blik hult alles zich in vaalheid. Zijn blik raakt alles aan en bepaalt de troosteloosheid van de huizen en de geslotenheid van de mensen. Het is een blik die iedere stad zou kunnen treffen, zoals Modiano zijn Parijs in droefheid kleurde en Calvino zijn Venetië over de wereld versnipperde. De gedroomde filmstad van Pavels vader werd door filmmaakster Rosemarie Blank samengesteld uit beelden van Rotterdam en St.(Petersburg. Het is dan natuurlijk ook haar blik die vergeten delen van Rotterdam naadloos laat overvloeien in versleten delen van St.(Petersburg. Zij schiep door middel van een collage van twee feitelijk zeer verschillende steden één verzonnen stad waarin ze haar hoofdpersoon aan zijn lot overliet. Vaarwel vader. De vader van Pavel kreeg ook een naam. Hij heet Alexei, zoals bijna alle mannen uit St.(Petersburg, en is journalist. Even lijkt hij voor de handel in Russische vrouwen voor de prostitutie in het Westen een journalistieke belangstelling te hebben, maar al snel verliest hij zich in een enkel geval. Hij wil een vrouw uit de handen van de onderwereld redden. Maar de vader van Pavel is tegen de gewone wereld al niet opgewassen. Tegen de nog hardere onderwereld is hij kansloos. Zo ook de filmmaakster. Zodra zij binnen haar fraaie stadscollage een aanzet wil geven tot een thriller met gangsters in snackbars en achtervolgingen met geblindeerde Mercedessen, geeft ze haar droomstad prijs. Een louche Mercedes is te veel van deze wereld om te kunnen passen in het labyrintische stadsvisioen. Zelfs een vage suggestie van actiefilm vraagt om een uiteenzetting met de ijzeren wetten van dit genre. Lokt ook een vergelijking uit met deze meest brutale en geroutineerde filmpraktijk en die kan nooit in het voordeel uitvallen van een bescheiden filmdichteres. Vaarwel Pavel is, zoals dat heet, klein uitgebracht. Hij is alleen te zien in het Filmmuseum in Amsterdam en Lantaren/Venster in Rotterdam. En waarschijnlijk niet voor lange tijd. In Amsterdam was ik op vrijdagavond de enige bezoeker, dus het lijkt erop dat er snel afscheid van de film zal worden genomen. Vaarwel Pavel. Vaarwel droevige stad.