Hoofdcommentaar

De ruimte

In januari 2001 kreeg George W. Bush, nog voordat hij als president was geïnaugureerd, een veiligheidsbriefing waarin hem de ernstigste dreigingen voor het homeland werden voorgelegd. Boven aan het lijstje stond Osama bin Laden. Op de tweede plaats kwam de verspreiding van massavernietigingswapens. En op drie stond de snelle militaire en economische opkomst van China. Dat punt, zo meldde Bush’ staf, kon wel even wachten. Pas over vijf tot tien jaar zou China echt lastig worden.

We zijn inmiddels zes jaar verder, en het is zover. China heeft zich begeven op het pad van de directe confrontatie met de VS. Vorige week werd bekend dat het land een succesvolle test heeft gehouden met een antisatellietraket. Een oude, afgeschreven Chinese weersatelliet werd met een langeafstandsraket vernietigd. Het ding cirkelde op achthonderd kilometer rond de aarde en knalde in duizenden stukjes uit elkaar. De brokstukken zullen nog een kwart eeuw door de ruimte zwerven en zijn een gevaar voor satellieten en ruimtevaartuigen.

China bestudeert al jaren het Amerikaanse gebruik van satellietbeelden voor oorlogsvoering en spionagedoeleinden. Volgens bronnen in Amerikaanse regeringskringen onderzocht China vooral hoe de VS hun spionagesatellieten zouden gebruiken bij een eventuele oorlog om Taiwan, dat door China wordt beschouwd als een afvallige provincie. De Amerikanen garanderen de Taiwanese onafhankelijkheid en hebben zich verplicht de eilandstaat tegen China te beschermen.

China zal steeds vaker in botsing komen met de VS op zijn hongerige zoektocht naar grondstoffen. Wanneer dat gebeurt, heeft het land nu een machtig wapen in handen. Satellieten worden gebruikt voor allerlei soorten militaire en civiele communicatie. Ze sturen telefoon-, computer- en bankverkeer aan. In een haastig uitgegeven onderzoeksrapport van het Amerikaanse Congres wordt gesteld dat zelfs een kleinschalige Chinese satellietaanval waarbij vijftig satellieten worden uitgeschakeld, ‘een desastreus effect heeft op de Amerikaanse strijdkrachten en de Amerikaanse economie’. Onduidelijk is of Amerika in staat is voldoende reservesatellieten te lanceren om zo’n klap op te vangen.

Amerikaanse kranten staan vol van artikelen over deze nieuwe dreiging. De conclusie van analisten is eenduidig: dit is de eerste escalatie van oorlogsvoering in de ruimte sinds twintig jaar en de VS hebben die aan zichzelf te danken. Tot in de jaren tachtig testten de Sovjet-Unie en de VS antisatellietraketten. President Reagan liet in 1985 en 1986 tests uitvoeren voor zijn Space Defensie Initiative gericht tegen communistische kernraketten. Daarna kon sdi in de koelkast. De Sovjet-Unie kon de hightech race niet aan en stortte in.

Dat de VS deze escalatie over zich hebben afgeroepen, wordt toegeschreven aan de harde opstelling van de Amerikanen. De wereld zit al jaren opgescheept met Bush’ doctrine van de pre-emptive strike. Wie een dreiging vormt kan zonder waarschuwing of internationale consultatie worden aangevallen, desnoods met atoomwapens. Sinds augustus kennen de VS ook een national space policy waarin zij zich de ruimte praktisch toeëigenen. Amerika ‘bewaart zijn rechten, mogelijkheden en vrijheid van handelen in de ruimte’, staat daarin geschreven. Desnoods met deterrence. Rusland en China probeerden de VS tevergeefs te bewegen tot een internationale afspraak om de ruimte niet te militariseren.

China is niet tegen te houden. Het land verhoogt jaarlijks zijn defensie-uitgaven met enorme bedragen. De Amerikanen hebben al de handen vol aan Irak, Iran en Noord-Korea. De raketten vliegen hen zo gezegd om de oren. Afgelopen week werd eveneens bekend dat de VS verdragen hebben gesloten met Tsjechië en Polen voor het installeren van hun nieuwe antiraketsysteem. Onderzoeksgegevens van het sdi-programma zijn de laatste jaren gebruikt om een systeem te ontwikkelen waarmee langeafstandsraketten in de ruimte onderschept kunnen worden door antiraketraketten afgevuurd vanaf bases in Alaska, Californië en Europa. Daarmee moet de nucleaire dreiging van onder meer Noord-Korea worden ondervangen. In Tsjechië komen radarstations, in Polen de lanceerinstallaties van het onderscheppingssysteem. Rusland heeft al laten weten ernstig verontrust te zijn door deze Amerikaanse machtsontplooiing in de buurt van zijn grenzen.

Ook Iran, dat druk bezig is genoeg verrijkt uranium te produceren om een kernwapen te maken, beschikt over langeafstandsraketten. Afgelopen week deed het land enkele proeven met raketten die de Amerikaanse bondgenoten Israël en Turkije kunnen bereiken. Daarmee wilde president Ahmadinejad tonen niet beducht te zijn voor Bush. Een Amerikaanse vlooteenheid met onder meer een vliegdekschip en kernonderzeeërs stoomt op dit moment op naar de Perzische Golf.

De Amerikaanse minister van Defensie Richard Gates deelde mee dat Washington met deze show of force wil laten zien dat zijn strijdkrachten geenszins te zwaar belast zijn om de Iraanse nucleaire dreiging de kop in te kunnen drukken. Het antwoord van Teheran was hard. Als Amerika aanvalt, ‘zal de hel losbreken in het Midden-Oosten’. ‘De Amerikaanse strijdkrachten zijn binnen ons bereik, zowel in het Oosten als het Westen. Israël zal veranderen in een verzengende hel’, meldde een krant die gelieerd is aan Iraans geestelijk leider ayatollah Khamenei.

Het hoge spel dat president Bush al sinds zijn aantreden speelt, dreigt nu een nieuwe crisis te veroorzaken. Als het al lukt om Iran in te dammen, dan doemt alsnog een dreigende vuist op aan de Amerikaanse horizon. De Chinese test kan een nieuwe wapenwedloop in gang zetten, waarbij de Amerikanen proberen technologieën te ontwikkelen om te voorkomen dat hun satellieten vernietigd worden. Dat het de Chinezen ernst is, blijkt uit berichten die nu loskomen over lasertests. Het lukte China om vanaf de grond een Amerikaanse satelliet aan te stralen. Ook de Amerikanen zouden in het geheim bezig zijn geweest met een ruimtelaserwapen dat raketten en satellieten kan vernietigen.

‘Het moderne leven zoals wij dat nu kennen, is afhankelijk van de veiligheid van Amerikaanse ruimtetechnologie’, meldde het doorgaans rustig formulerende State Department_._ Als die uitspraak met wapens wordt onderbouwd, wordt de ruimte een slagveld.

Medium reactie