Het beste van het Idfa: Heddy Honigmann en Ineke Smits

De rumba in New York en de roddel rond Poetin

Heddy Honigmann

Dame la mano

In Dame la mano portretteert regisseur Heddy Honigmann de gesloten Cubaanse gemeenschap in New York. De immigranten die voor haar camera verschijnen, zijn verenigd door hun verlangen naar Cuba, maar vooral ook door hun liefde voor muziek.

Het is boeiend om te zien dat deze «allochtonen» na jaren in Amerika te hebben gewoond nog altijd slecht Engels spreken. Blijkbaar kunnen ze zich heel goed redden door hun moedertaal binnen hun gemeenschap te blijven gebruiken terwijl ze het Engels, of beter gezegd het New Yorkse slang, als tweede taal bezigen. En toch, je krijgt geen moment het gevoel dat deze mensen geen Amerikanen zijn. Zo is Dame la mano ook een portret van een succesvolle multiculturele samenleving.

Muziek is de «derde taal» die zij spreken. In een prachtige scène vertelt een man van diep in de zestig hoe muziek samenhangt met het leven zelf. Naast hem zit zijn vader, een kerel van om en nabij de tachtig, die alles beaamt wat zijn zoon zegt en er nog iets aan toevoegt: hij is nog in de bloei van zijn leven, hij kan ’m nog omhoog krijgen, hoor! De reden: de constante aanwezigheid van het ritme van de muziek, van de Cubaanse rumba.

Ondanks hilarische scènes als deze is er een constante ondertoon van melancholie in zowel het leven van de personages als in Honigmanns film. Dezelfde zoon bekent later overmand door weemoed dat hij maar niet kan stoppen met kopen. Zijn slaapkamer is een rommelmarkt vol nutteloze gebruiksartikelen.

Honigmann heeft Dame la mano met een tamelijk statische camera op film gedraaid. Een perfecte stijlkeuze. Het onderwerp behoeft namelijk weinig poespas. In bijna elke scène bewegen de personages zonder ophouden, alsof muziek en dansen als ademhalen zijn. Honigmann neemt dat ritmische over in haar vormgeving, zodat de dansende benen van een dansleraar prachtig overgaan in de dansende benen van een Cubaanse jongen die in een steeg achter de nachtclub met een basketbal speelt.

De climax van de film is een schitterend gefotografeerde avond in een nachtclub waar de Cubanen bijeenkomen en waar een Cubaanse band speelt. Wij zien alle personages terug. Ze staan naast de dansvloer. Ze kijken, ze wiegen mee met het ritme van de muziek, of ze gooien alle remmen los en dansen de rumba. Dan pas blijkt hoezeer muziek en dans voor hen een leefwijze zijn, hoe deze dingen deel zijn van hun cultuur. Tegelijk zijn de club en de verleiding van de rumba een manier om hun trieste dagelijkse werkelijkheid te ontvluchten. De rumba werkt exalterend, zodat de magie van de muziek en de herinnering aan het eiland hen wegvoeren tot in een droomwereld.

______________________________

Ineke Smits: Poetins Mama

Een scène in de film Poetins Mama van Ineke Smits blijft je bij: de hoofdpersoon, de 77-jarige Vera Poetina, zit verweesd op het station van het onherbergzame dorpje Metechi in Georgië. De ene trein na de andere raast voorbij, of stopt en rijdt vervolgens snel verder. Maar geen voet verzet de vrouw die beweert dat zij en niemand anders de moeder is van Vladimir Vladimirovich Poetin, judoka, eertijds KGB-agent en thans president van de Russische Federatie.

Het contrast tussen vooruitgang en stagnatie vormt de rode draad van Smits’ fraaie tragikomische documentaire. «Vova», zoals de inwoners van Metechi de huidige Russische president noemen, is een beroemd man geworden. De inwoners daarentegen hebben weinig van hun leven kunnen maken.

Neem Vera. Somber vertelt ze hoe haar man haar ooit naar het dorpje in het midden van nergens bracht. Zij dacht dat hij rijk was. Wat bleek? Zijn familie woonde in een huis met muren zonder een spoor van stucwerk! Nee, tobt Vera, hier is ze nu eenmaal terechtgekomen en hier zal ze sterven. Smits’ camera volgt haar naar de begraafplaats. Daar verzorgt ze verdrietig het graf van de man die ze eigenlijk haat.

Haar leven is een grote teleurstelling, een lange aaneenschakeling van gemiste kansen. Daarom, wellicht, blijft ze volhouden dat de Russische president in werkelijkheid haar Vova is. Overigens is haar verklaring waarom Poetin weigert deze versie van zijn leven te beamen geniaal. Was hij niet een geheim agent? Die mogen niets loslaten over hun verleden.

Door de al dan niet gedroomde jeugd van Vova in Metechi krijgt Vera’s leven weer betekenis. De inwoners van het dorpje volgen haar daarin. Roddelen is voor deze mensen deel van het alledaagse. Roddelen doen ze met verve. En met humor. Op een gegeven moment staat Vera brood te bakken als een buurvrouw langskomt. Ze fluisteren samen. Vera vervolgens tegen de camera: «Dit heb je toch niet opgenomen?» «Nee», zegt een interviewster buiten beeld. «Oké», zegt Vera ondeugend terwijl ze halfslachtig probeert haar microfoon te bedekken, wat de buurvrouw heeft gezegd, dat gaat ze toch vertellen.

Humor gaat over in tragiek. De inwoners houden een feest naast de begraafplaats. Ze brengen een heildronk uit — op het feit dat ze nog leven. Dat is tenminste iets.