De schoonmaker en de explosie op de markt in Guyana

_Georgetown – Het lijkt ongelooflijk dat een land dat zes keer zo groot is als Nederland en slechts 750.000 inwoners telt de ruimte heeft voor etnisch geweld. Maar toen begin dit jaar een granaat op een drukke markt in de Guyanese hoofdstad Georgetown ontplofte, was de voormalige Nederlandse kolonie opeens weer helemaal gericht op de onderlinge tegenstellingen. De sfeer deed denken aan de raciale spanningen die Guyana decennialang teisterden, en die juist de laatste jaren minder leken te worden. _

‘To feel the past you need the emptiness of the Guianese rivers. These rivers, this bush, these rocks are just as they were before the New World was discovered’, schreef Nobelprijswinnaar V.S. Naipaul. Het contrast met de staat van het land nu kan bijna niet groter zijn. Guyana is vandaag in de eerste plaats een gespleten, multiculturele samenleving waar het stemmen plaatsvindt langs etnische lijnen – precies zoals bij oosterbuur Suriname. Politieke instabiliteit, onderontwikkeling en raciale spanningen tussen de Afrikaans-Guyanese minderheid en de etnisch Indiase meerderheid tekenen het land. Bovendien is Guyana verworden tot een doorvoerhaven voor cocaïne en een spil in de internationale mensenhandel. Het mag dan ook niet verbazen dat de gelukscoëfficiënt van de Guyanezen laag is en de zelfmoordratio hoog. In de regio is Guyana cultureel en geografisch een eiland. Aan de westkant begrensd door Venezuela, dat een enorm deel van Guyana claimt en op officiële kaarten al heeft ingelijfd. Over de bauxietweg, die van noord naar zuid loopt, trekken vanuit het zuiden dagelijks Brazilianen het verlaten achterland binnen om in de goud- en diamantmijnen te werken – een wingewest in een arm continent.

De beruchte granaat op de markt lijkt inmiddels te zijn gedetoneerd door een onbenullige schoonmaker die hem bij de rest van de achtergelaten handelswaar veegde. Maar de explosie heeft zijn uitwerking al gehad: ze werd direct aan raciale motieven gekoppeld en zette daarmee het land op scherp in de aanloop naar de verkiezingen, later dit jaar. Verkiezingen gingen steevast gepaard met (raciaal) geweld, dus dat is nu waar iedereen zich voor schrap zet. En dat heeft brede gevolgen: de schotten tussen politiek, ras en criminaliteit zijn in Guyana broos. De president heeft zijn eigen strategie bedacht om de spanningen te verminderen. Hij heeft 2011 gedoopt tot het ‘Jaar van de Achtergestelde Zwarte’ en hij verschijnt sindsdien vaak in de staatsmedia met een brede glimlach in innige omarming met zwarte Guyanezen.