Sanering van de wallen

De slag om de Wallen

Amsterdam wacht op een ingrijpende vastgoeddeal: ruim twintig ‘hoerenkasten’ verkopen aan woningbouwvereniging Het Oosten. Het zou een grote klap zijn in een offensief om de Wallen te civiliseren. Maar ‘de gemeente heeft geen masterplan’.

In afwachting van een mogelijke deal tussen een van de grootste seksondernemers van de Wallen en de woningbouwvereniging Het Oosten is Amsterdam op slot gegaan. Nu deze verkoop boven de markt hangt, kan iemand net zo goed naar de toegangscode van het stadhuis vissen als naar de plannen van de gemeente op de Wallen, de aanpak en de vorderingen. Zeker nu kranten jagen op de primeur – ‘Wallenkoning strijkt x miljoen belastinggeld op’ – wil niemand een woord kwijt. Het zou de prijs eens opdrijven of de deal in gevaar brengen. De radiostilte betekent niet dat er weinig gebeurt: Stadsgoed NV, een onderdeel van Het Oosten, onderhandelt exclusief met seksondernemer Charles Geerts over de verkoop van ruim twintig panden, nu nog met raamprostitutie. Als Geerts zijn panden verkoopt, verdwijnen 53 prostitutieramen. Met Geerts’ imperium zal bijna een derde van de raamprostitutie van de Wallen zijn verdreven.

Deze grote slag is opmerkelijk. Het heeft in het verleden niet ontbroken aan pogingen om de aan prostitutie gelieerde criminaliteit op de Wallen aan te pakken. Maar succes was spaarzaam. En van een openlijk offensief tegen raamprostitutie is in het recente verleden geen sprake geweest. Maar een paar zaken zijn veranderd.

Op z’n breedst genomen is dat de toegenomen maatschappelijke weerzin tegen de gedoogmentaliteit. Die heeft ook zijn sporen achtergelaten bij de pvda, de belangrijkste partij van Amsterdam. Lijsttrekker Lodewijk Asscher, die eerder in zijn boek Nieuw Amsterdam had gepleit voor het schoonvegen van de Wallen, behaalde vorig jaar een enorme overwinning bij de verkiezingen voor de gemeenteraad. Nu Asscher loco-burgemeester is, betekent dat nieuwe energie voor pogingen de Wallen te civiliseren. Hoewel de gemeente naar buiten toe benadrukt dat Cohen en Asscher samen optrekken bij criminaliteitsbestrijding op de Wallen, is het geen geheim dat hun succesverwachting verschilt.

Ook veranderd zijn de instrumenten die de gemeente in handen heeft. In de strijd tegen criminaliteit op de Wallen werd veel verwacht van de Prostitutiewet uit 2000. Door strenge controles bij legale bedrijven zouden misstanden als vrouwenhandel en mishandeling zich gaan concentreren bij illegale bordelen, en die zouden gemakkelijk gesloten kunnen worden. Maar zeven jaar later is nog steeds niet duidelijk of de Prostitutiewet nou werkt of niet. Uit de Rapportages Mensenhandel sinds 2000 blijkt dat mensenhandel in de legale branche op grote schaal voor blijft komen. Journaliste Ruth Hopkins toonde met een reportage in 2005 aan dat op de Wallen nog volop ‘slavenhandel’ plaatsvond.

Een ander nieuw instrument in handen van de gemeente is de wet Bibob, uit 2003, die het mogelijk maakt om legale bedrijven aan te pakken waar crimineel geld in omgaat. Met die wet in de hand trok Amsterdam de prostitutielicenties van Geerts in. De mogelijke koop van zijn panden ligt nu in handen van een derde nieuw instrument van de gemeente: Stadsgoed NV, dat in 1999 werd opgericht met als doel seks- annex witwaspanden aan de Geldersekade uit de handen van criminelen te krijgen. Tegen het betalen van de marktprijs met collectieve middelen. Stadsgoed kocht al meer panden op de Wallen en werd door de gemeente ook ingezet toen criminelen leken te azen op het gebouw van het failliete spiritueel centrum Oibibio.

Maar of de wet zo’n keihard middel is als nu lijkt, valt te bezien. Geerts kondigde al eerder aan tot de Raad van State te procederen om de wet Bibob uit te testen. Bovendien buigt een onafhankelijke bezwaarcommissie zich over de toepassing van Bibob in Amsterdam, en beide partijen pochten dat ze geen enkele twijfel hadden over een voor hen positieve uitkomst. Die commissie zou voor de zomer uitspraak doen, maar dat wordt nu pas na het reces. En juist tot het einde daarvan heeft Stadsgoed het exclusieve recht om met Geerts te onderhandelen over de panden, die meer dan twintig miljoen euro waard zouden zijn. Het is een waarlijk quitte of dubbel: de hand waarmee de partijen spelen, kan in de toekomst opeens meer of minder waard zijn.

Niet alleen vanwege die onbekende factoren wordt zo reikhalzend uitgekeken naar de vorderingen tussen Geerts en Stadsgoed. De uitkomst daarvan bepaalt hoe de aanpak van de Wallen verdergaat. ‘De gemeente heeft geen masterplan’, zegt woordvoerder Mirjam Otten. ‘We nemen één stapje per keer. Hoe we verder kunnen, hangt af van of onze stappen lukken.’ En of er niet tegelijk een stapje teruggezet wordt als de geschoonde panden terugvallen in de handen van criminelen, of als de criminaliteit zich verspreidt.

Een vast omschreven einddoel is er ook niet. Maar dat aloude rosse buurten in Nederland niet onuitroeibaar geworteld zijn, bewees het Spijkerkwartier in Arnhem. Binnen tien jaar wist de gemeente het Spijkerkwartier vrij te maken van prostitutie en het leeuwendeel van de aanverwante criminaliteit. ‘Zelfs de extra verkeersregels die het rijden van rondjes onmogelijk maakten, hebben we kunnen opdoeken’, aldus een woordvoerder van de stad. Dan zal Amsterdam meer zien in het voorbeeld van Hamburg. Alle raamprostitutie achter hoge hekken weggewerkt in één straat, en op topdagen een steenworp verder honderdduizend bezoekers over de Reeperbahn.