De slag om jeruzalem

JERUZALEM - Drieduizend jaar nadat koning David Jeruzalem veroverde op de Jebusieten wordt de stad opnieuw belegerd. Ditmaal door bulldozers, bebaarde kolonisten, boekhouders en demografen van de gemeente Jeruzalem, corrupte politici, extreem-rechtse miljardairs uit Australië en Amerika, messianistische zeloten en een megalomane burgemeester. De troepen staan onder leiding van premier Netanyahu en het doel is duidelijk: Jeruzalem moet geheel joods worden. Om dat doel te bereiken zijn alle middelen geheiligd, tot ethnic cleansing toe.

Momenteel wordt felle strijd geleverd om het Palestijnse dorpje Silwan. Silwan ligt op een steenworp afstand van de Tempelberg en kijkt uit op de Olijfberg. Het dorp werd in 1967 door Israel geannexeerd. Ten tijde van David diende een van de hellingen van Silwan als koninklijke vuilnisbelt en die functie heeft de helling nog steeds. De joodse kolonisten die zich recentelijk midden in Silwan vestigden, laten zich niet afschrikken door de stank. Voor hen is dit Jeruzalem DC, Davids City, en de druk in gang zijnde archeologische opgravingen moeten hun historische claim ondersteunen.
Op vijfhonderd meter afstand van de Mestpoort, die toegang verschaft tot de Klaagmuur, staat het bezoekerscentrum van de kolonisten. Bij de ingang word je geïnspecteerd door zwaarbewapende veiligheidsmensen, die betaald worden door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Binnen is het opvallend leeg. In de weelderige tuin zit een oude chassid gedichten te schrijven, gebaseerd op de Psalmen. Als enige van zijn familie heeft hij de slachtpartij van Babi Yar in de Oekraïne overleefd. Politiek interesseert hem niet, het huis dat hij zojuist heeft betrokken is goedkoop en hij laat zich inspireren door de geest van Koning David en Koning Salomon. Alleen de harp ontbreekt. In Hebreeuws met een zwaar Russisch accent zegt hij: ‘Als je over politiek wilt praten, moet je maar bij David Be'eri langsgaan, die woont honderd meter verderop.’
DAVID BE'ERI IS een van de woordvoerders van de stichting Elad, de afkorting van Al Ir David (Naar de Stad van David). Elad, dat de huizen weer van het Joods Nationaal Fonds least, opereert geheel volgens het systeem van de eerste zionisten: steden en dorpen van Arabieren huis voor huis overnemen. Be'eri, in zijn zwaarbeveiligde huis, omringd door Palestijnse buren, is duidelijk over de toekomst van Silwan: 'De Palestijnen hebben hier niets te zoeken en daarom moeten ze weg. Ik spreek niet van een transfer, maar over een natuurlijk proces waardoor de Arabieren zullen vertrekken. Ik twijfel er niet aan dat de Stad van David weer joods zal worden, het is een kwestie van tijd.’
De familie Gozlan in Silwan ervaart momenteel in levenden lijve wat dat natuurlijke proces inhoudt. Het huis van de Gozlans werd in 1964 gebouwd. Sinds juni dit jaar proberen joodse kolonisten de familie te verdrijven. De kolonisten worden gesteund door het Opperste Gerechtshof, dat heeft bepaald dat de grond waarop het huis staat toebehoort aan het Joods Nationaal Fonds. Volgens het JNF verkocht de familie Gozlan de grond in 1923 aan baron Edmond de Rothschild. De Gozlans beweren dat dat nooit het geval is geweest en dat het verkoopcontract vervalst is. Merkwaardig is dat het JNF, naar eigen zeggen de rechtmatige eigenaar, volgens de familie Gozlan een afkoopsom van driehonderdduizend dollar heeft voorgesteld.
Het JNF komt de laatste tijd steeds meer in opspraak. De organisatie Vrede Nu beschuldigde het JNF er onlangs van al tien jaar de sterke arm van extreem-rechts in Israel te zijn. Een deel van de donaties aan het JNF, onder meer afkomstig uit de beroemde blauwe collectebusjes die je overal ter wereld in joodse instellingen en huishoudens aantreft, wordt gebruikt voor ethnic cleansing, aldus Vrede Nu.
De familie Gozlan is niet van plan te wijken voor de druk van het JNF en Elad. Ahmed Gozlan: 'Als ze ons evacueren, komt het tot gewelddadigheden. Het hele dorp zal ons steunen. Die pooier van een Netanyahu is een smerige dief, hij wil heel Jeruzalem verjoodsen. Mij krijgen ze alleen horizontaal mijn huis uit.’ David Be'eri desgevraagd: 'Onze regering laat zich niet dicteren door geweld, rellen en demonstraties. Dit is een rechtsstaat en als de Gozlans daar illegaal wonen, moeten ze weg.’
EEN VAN DE belangrijkste wapens van de regering Netanyahu in de strijd om Jeruzalem is de stichting Ateret Kohanim. Ateret Kohanim (De kroon van de priesters) werd in 1982 opgericht als een non-profitorganisatie. De oprichter, rabbijn Shlomo Aviner, wilde dat zijn religieuze studenten klaar werden gestoomd voor de dag dat de Derde Tempel herbouwd zal worden. Onder zijn leiding bestudeerden ze alle mogelijke tempelrituelen, zoals het offeren van dieren en het naaien van de priesterkleden.
Ateret Kohanim houdt zich echter niet alleen bezig met messianistische theologie en koopt sinds jaar en dag Palestijnse huizen op in Oost-Jeruzalem. In de islamitische wijk van de oude stad heeft de stichting al meer dan veertig panden in haar bezit gekregen, alle in de directe omgeving van de Tempelberg. In de panden zijn restaurants, yeshiva’s (bijbelscholen) en kinderrijke orthodoxe families gehuisvest. De glossy folders van het Jerusalem Reclamation Project reppen over toekomstige attracties als het Bible Wonderland, het Klaagmuurmuseum, een Koning David-sportcentrum en de Jerusalem Experience Audio-Visual Show.
Als het aan Ateret Kohanim ligt, wordt Jeruzalem een joods Disneyland. Voor 350 shekel (bijna tweehonderd gulden) kun je aan een Ateret Kohanimtour door Oost-Jeruzalem meedoen. De toer begint bij het Orient House in Oost-Jeruzalem, de zetel van Faisal Hoesseini. De gids, Ronn D. Torossian, noemt Orient House het Huis der Duisternis, een clubhuis van terroristen en het zenuwcentrum van de autodiefstal in Israel. Vervolgens worden in de islamitische wijk van de oude stad woonachtige joodse families bezocht. Honderd jaar geleden, aldus de gids, woonden er in deze wijk alleen maar joodse families. Hun huizen zouden zijn ingepikt door de Arabieren.
In de yeshiva van Ateret Kohanim, vlak bij de Klaagmuur, vertelt een zwaarbewapende bewaker: 'Wij hebben helemaal geen problemen met de Arabieren, zij hebben een probleem met ons. Waarom weet ik niet. Ze willen dolgraag hun panden aan ons verkopen, maar als Arafat daarachter komt worden ze onmiddellijk geliquideerd. Wij zijn geen provocateurs. Maar we willen wel dat de Tempelberg weer joods wordt, dat staat nu eenmaal in de Profetieën. Jeruzalem betekent niets voor de moslims, ze hebben Mekka immers.’
Recentelijk kwam Ateret Kohanim in het nieuws toen haar leden midden in de islamitische wijk van de oude stad, nabij de Herodespoort, een joodse nederzetting wilden bouwen. Er braken hevige schermutselingen uit tussen kolonisten, Palestijnen en het Israelische leger. Faisal Hoesseini en Aboe Alla, een van de Oslo-architecten, kregen rake klappen. Uiteindelijk werden de tenten van de kolonisten afgebroken. Ateret Kohanim wist echter af te dwingen dat er op de plek archeologische opgravingen mochten plaatsvinden. Als er vervolgens op die plek ook maar een steentje wordt gevonden dat duidt op joodse aanwezigheid, ook al was dat meer dan drieduizend jaar geleden, treedt het historisch recht in werking.
DE STRIJD OM Silwan is slechts een voorbeeld van de pogingen van de regering-Netanyahu om Jeruzalem te 'herenigen’, zoals de verjoodsing van Jeruzalem in regeringstermen heet. Deze 'hereniging’ is sinds de Zesdaagse Oorlog een onomstreden doel geweest van ieder Israelisch kabinet, links of rechts.
Na de Madrid-conferentie van 1991 beseften de Israelische policy makers dat de onderhandelingen met de PLO vroeg of laat over de toekomst van Jeruzalem zouden gaan. De status quo van de bezetting van Oost-Jeruzalem kon na 23 jaar niet langer standhouden. Om te voorkomen dat Jeruzalem zou worden opgesplitst in twee hoofdsteden werd er een nieuwe strategie bedacht: Oost-Jeruzalem en haar bewoners moesten gescheiden worden van de rest van de West Bank. Sinds de Oslo-akkoorden van 1993 werden de bestaande joodse nederzettingen rond Jeruzalem daarom uitgebreid en verrezen er nieuwe. Ze vormen een cordon sanitaire - Netanyahu spreekt van paraplu-gemeenten - om Jeruzalem, waardoor de inwoners van Oost-Jeruzalem langzaam maar zeker worden geïsoleerd van het noorden en het zuiden van de Westelijke Jordaanoever. De kleine Palestijnse gemeenschap die uiteindelijk zal overblijven is ongevaarlijk en zal vooral als pittoreske toeristenattractie dienstdoen. Als dit een feit is geworden kan Yasser Arafat al zijn aanspraken op Jeruzalem als hoofdstad van Palestina vergeten.
Het laatste wapenfeit in de oorlog om Jeruzalem is het zogeheten Jeruzalemplan, dat in juni als een hamerstuk werd geaccepteerd door de Knesset. Het plan behelst in het kort het volgende: nu nog beslaat de gemeente Jeruzalem een oppervlakte van 123 vierkante kilometer, in de nabije toekomst moet dat zeshonderd vierkante kilometer worden. Het plan is in volle werking: vrijwel dagelijks wordt op last van de Israelische autoriteiten Palestijnse grond geconfisqueerd en worden Palestijnse huizen gesloopt.
Volgens de autoriteiten zijn deze huizen steevast illegaal gebouwd, zowel op grond van Ottomaanse wetten en Britse Mandaat-wetten als op grond van Israelische wetten. In het laatste geval gaat het vrijwel altijd om veiligheidsoverwegingen, en die hoeven nooit te worden uitgelegd.
Israelische en Palestijnse vredesorganisaties protesteren en stellen dat de huizensloop een noodzakelijk onderdeel is van de ethnic cleansing van Jeruzalem. Tegenover deze ethnic cleansing staat het aantrekken van nieuwe joodse bewoners. Daarom bouwt de gemeente Jeruzalem duizenden nieuwe, goedkope huizen. Palestijnen in Oost-Jeruzalem daarentegen krijgen zelden of nooit een bouwvergunning. In de joodse nederzettingen verrijzen nieuwe industriegebieden die nieuwe bewoners moeten aantrekken.
NIET ALLEEN Palestijnen zijn de dupe van de nieuwe politiek van Netanyahu. Onlangs besloot de gemeente Jeruzalem een aantal joodse dorpen in de omgeving van de stad te annexeren, met als doel het aantal joodse inwoners van Jeruzalem op te vijzelen. Bovendien kon de gemeente Jeruzalem wel wat extra belastinginkomsten gebruiken. De welgestelde inwoners van een dorp als Mevasseret Tsion voelden er niets voor onderdeel uit te maken van de demografische strijd om Jeruzalem en gingen de straat op. De Israelische media repten van een joodse intifada.
Saeb Erekat, de belangrijkste Palestijnse onderhandelaar met Israel, noemde het Jeruzalemplan een oorlogsverklaring. Madeleine Albright sprak van een extreem provocatief en uiterst gevaarlijk plan. Premier Netanyahu verdedigde zich door te zeggen dat iedereen het plan verkeerd had begrepen. Jeruzalem, aldus Bibi, moet als een levendige en efficiënte metropool de volgende eeuw ingaan, en daarom is het plan gerechtvaardigd.
Netanyahu’s handlangers claimen het historische recht op Jeruzalem op grond van bijbelteksten en archeologische opgravingen. In vrijwel alle reisgidsen over Israel wordt de geschiedenis van Jeruzalem klakkeloos beschreven aan de hand van de bijbel. Zo staat er in de reisgids van Dominicus: 'De verovering van Jebus door koning David omstreeks 1000 v. Chr. maakte de stad tot hoofdstad van zijn rijk en tot Stad van David. De koning kocht er voor vijftig sikkel zilver een terrein van een Jebusiet, waar hij een altaar bouwde en waar zijn zoon Salomon de Eerste Tempel zou bouwen.’
Recente archeologische opgravingen in de Stad van David leidden echter tot nieuwe theorieën over de geschiedenis van Jeruzalem. Twee Israelische archeologen kwamen tot de ontdekking dat de stad Jebus al honderden jaren voor David perfect functioneerde, een uitstekende watervoorziening had en beveiligd was door stadsmuren. David nam de stad weliswaar in, maar hoefde haar niet op te bouwen.
Veel Palestijnen beweren dat ze van Jebusieten afstammen en dat ze daarom eerder in Palestina woonden dan de joden. Palestijnse archeologen hebben van hun Israelische collega’s geleerd dat archeologie een belangrijk gereedschap voor nationalistische propaganda kan zijn, en zijn nu naarstig op zoek naar Jebusitische ruïnes. Ze worden, in tegenstelling tot hun Israelische collega’s, niet gesteund door een machtige regering.
Gevreesd mag worden dat de Palestijnen de slag om Jeruzalem zullen verliezen. Indien Netanyahu en zijn aanhangers erin slagen om Jeruzalem geheel joods te maken, kan het Midden-Oosten zich opmaken voor de slag om Armageddon.