De staat van hillary

Hillary Clinton is op rondreis door de staat New York. Om te luisteren en zich later kandidaat te stellen voor het senatorschap. Maar populair als zij is als slachtoffer van Bills vleselijke escapades, zal ze als politica veel tegenstand ontmoeten.

HILLARY CLINTON is uit de startblokken. ‘Run, Hillary, run!’ juichen haar supporters. 'Hillary go home!’ krijsen tegenstanders. De passies laaien hoog op, ook al zijn de verkiezingen nog zestien maanden ver en is de First Lady nog geen officiële kandidate voor de senaatszetel van de staat New York. Ze is hier alleen om te luisteren, zegt ze op elke stop van haar eerste rondreis door de staat als officieuze kandidate. Zo'n 250 journalisten uit de hele wereld zijn gekomen om mee te luisteren. Zelfs Gore en Bush krijgen niet zo'n medialeger op de been. Een verkiezing in New York dreigt de strijd om het Witte Huis te overschaduwen. Hillary zal vandaag, tijdens haar bezoek aan Cooperstown, Bill Donnely niet horen. Bill, hier geboren en getogen, kijkt nochtans reikhalzend naar haar uit. Hij heeft een ladder meegebracht en staat op de bovenste sport, een toneelverrekijker in de hand. 'Daar is ze, daar is ze!’ roept hij verrukt. En inderdaad, ginds in de verte, omringd door een dertigtal cameraploegen, zien we heel even een blond figuurtje in een blauw mantelpak. Ze wuift en wordt dan ergens binnengeleid waar voor ons geen plaats is. 'Ik heb haar gezien!’ zegt Bill met grote ogen. Ook de omstanders zijn onder de indruk. 'Ik bewonder haar zo voor alles wat ze doorstaan heeft’, zegt een dame, 'ze zal een geweldige senator zijn.’ 'Ze doet me denken aan prinses Diana’, zegt haar vriendin. Anderen vergelijken haar met Eleanor Roosevelt en natuurlijk met Evita Peron. 'Wat zou je haar zeggen, als je de kans kreeg?’ vraag ik aan Bill. 'Ik zou haar vragen: “Waarom Hillary? Waarom doe je dit?”’ HET STARTSCHOT klonk vorige week, toen Hillary haar Exploratory Committee liet registreren bij de Federale Verkiezingscommissie. Dat maakte haar nog geen officiële kandidate, maar het staat haar toe geld in te zamelen voor haar verkiezingskas - 25 miljoen dollar is het streefdoel - en om actief campagne te voeren. Ze kan zich nog steeds terugtrekken als opiniepeilingen zouden uitwijzen dat ze afstevent op een nederlaag tegen haar waarschijnlijke Republikeinse tegenstander, de huidige burgemeester van New York Rudy Giuliani. Maar niemand verwacht dat. Iedereen voorspelt een duel dat spannend blijft tot de finish. Geen enkele First Lady heeft het haar voorgedaan. Presidentiële echtgenotes worden verondersteld te glimlachen en te wuiven en nooit uit de schaduw van hun man te treden. Dat ze zelf kandidaat zouden worden, was tot voor Hillary ondenkbaar. Slechts één First Lady had het overwogen: Hillary’s idool, de ontembare Eleanor Roosevelt, met wie Hillary op advies van haar New Age-goeroe imaginaire gesprekken placht te voeren. Eleanor speelde met het idee op aandringen van Harold Ickes, een ex-adviseur van haar man, maar verwierp het omdat ze niet verplicht wilde zijn 'de partijlijn te volgen’. De zoon van die Ickes, eveneens Harold genaamd, is ook ex-adviseur van de president en vertrouwensman van de First Lady. Het was na urenlange gesprekken met hem dat Hillary de knoop doorhakte. Het imago dat Hillary momenteel tijdens haar reis door New York voorhoudt, is nog een overgangsvorm, een fase in haar metamorfose van First Lady naar senaatskandidate. De First Lady domineert nog, met haar monkelende glimlach, haar vage uitspraken, haar neiging om zichzelf weg te cijferen en de schijnwerpers op anderen te richten. Maar de kandidate begint door te breken. In tegenstelling tot de First Lady spreekt de kandidate zelden over haar man; ze neemt zelfs standpunten in die tegen die van zijn regering ingaan. Zo bekritiseerde ze een bezuinigingsmaatregel in Clintons begroting die tot de sluiting van New Yorkse hospitalen dreigt te leiden en vorige week liet ze weten dat ze Jeruzalem beschouwt als de 'eeuwige en ondeelbare hoofdstad van Israel’. In New York, met zijn twaalf procent joodse kiezers, moest ze zoiets wel zeggen, ook al omdat ze iets goed te maken had nadat ze zich tijdens een buitenlandse reis had laten ontvallen dat een Palestijnse staat haar onvermijdelijk leek. Het State Department vond het wel nodig om te benadrukken dat Hillary in eigen naam sprak. NU HILLARY politiek op eigen benen begint te staan, krijgt haar carrière iets cirkelvormigs. Al voor haar man president werd, liet ze weten dat ze niets voelde voor de traditionele rol van First Lady. Met hart en ziel wierp ze zich op de politiek, maar het publiek pikte het niet. Ze werd gedwongen om weer in de schaduw van haar man te gaan staan en toen het Monica-schandaal losbarstte en Bill op zijn leugens werd betrapt, leed ze elegant in stilte. Die rol lag haar zo goed dat ze razend populair werd, en het was die populariteit die het visioen van senator Hillary deed rijpen. Maar nu ze zich weer in het politieke strijdperk werpt, moet ze de rol van slachtoffer die haar populair maakte vaarwel zeggen en weer de politica worden die ze in feite altijd was en wilde zijn maar die het publiek niet pruimde. Zal het publiek het opnieuw niet pruimen? Zal haar populariteit weer dalen als haar metamorfose voltooid is? 'Hillary is veranderd’, zegt haar vriendin en ex-stafchef Maggie Williams. 'De afgelopen acht jaar heeft ze veel geleerd.’ Al tijdens de verkiezingscampagne van 1992 trapte Hillary op heel wat gevoelige tenen. Tijdens het beruchte CBS-interview waarin Bill de onthullingen van zijn ex-vriendin Gennifer Flowers ontkende (pas zes jaar later bleek dat hij loog), zei Hillary dat ze haar man steunde omdat ze hem geloofde en niet omdat ze een vrouwtje was zoals Tammy Wynette, de country-zangeres die in haar hit Stand By Your Man vrouwen oproept om mannen die over de schreef gaan te vergeven. Vele country-fans konden het Hillary niet vergeven. Ze maakte het nog erger toen ze, sprekend over haar carrière als advocate, smalend opmerkte dat ze 'ook thuis had kunnen blijven en koekjes bakken’. Een kaakslag voor alle huisvrouwen, vonden de Republikeinen. Na de verkiezingen gaf Clinton zijn vrouw de voogdij over zijn meest ambitieuze project: de hervorming van de gezondheidszorg. De bedoeling was om elke Amerikaan te verzekeren tegen ziekte - meer dan 43 miljoen Amerikanen zijn nu onverzekerd - zonder aan de privé-structuur van het verzekeringssysteem te komen. Het voorstel dat onder Hillary’s leiding werd uitgedokterd was een complexe mastodont die volgens de voorstanders van universele ziekteverzekering lang niet ver genoeg ging en die volgens de verzekeringsfirma’s een 'on-Amerikaanse’, 'socialistische’ beknotting was van hun privé-initiatief. Met tegenwind van twee kanten stortte Hillary’s zorgvuldig geconstrueerde kaartenhuisje in elkaar. De First Lady kreeg de schuld van het debacle. Volgens haar critici toonde het plan Hillary’s betweterige arrogantie en haar voorkeur voor een achterhaald big-government-beleid. VANDAAG PROBEERT kandidate Hillary van de mislukking van toen een verkooppraatje te maken. De kwestie komt regelmatig ter sprake op haar 'ontmoetingen met New Yorkers’, want de gezondheidszorg en de benarde situatie van de onverzekerden zijn er sindsdien niet op verbeterd. Zoals Hillary het nu vertelt, was ze in 1993 te ver gegaan, maar ze deed het omdat haar hart zo groot was. 'Wees gerust, we gaan dat niet opnieuw zo doen’, zegt ze met een glimlach. 'Ik heb de leerschool van de kleinere stappen doorlopen; het geloof dat het verwezenlijken van kleine veranderingen beter is dan de moed opgeven.’ Dat is het nieuw imago dat Hillary probeert te cementeren: nog even passioneel en sociaal bewogen als in 1993, maar door ervaring wijzer, bescheidener en realistischer geworden. Na de mislukte hervorming van de gezondheidszorg en andere tegenslagen verloren de Democraten bij de Congresverkiezingen van 1994 hun meerderheid. Op aandringen van Hillary vroeg Bill Clinton advies aan Dick Morris, de opiniepeiler die hem na een verkiezingsnederlaag in Arkansas aan een comeback -strategie had geholpen. Morris vertelde de president dat Hillary’s slechte imago een van de redenen was waarom zijn populariteit zo was gezakt. Een groot deel van het publiek concludeerde uit Hillary’s actieve politieke rol dat zij het was die de dienst uitmaakte in het Clinton-gezin en dat de president dus een zwakke man was die door zijn vrouw werd gemanipuleerd. Hillary begreep wat dit betekende. 'Lady Macbeth’ zoals haar tegenstanders haar noemden, moest in de coulissen verdwijnen. In haar plaats kwam een nieuwe First Lady, die geen kabinetsvergaderingen bijwoonde, geen beleidslijnen ontvouwde op Congres-hoorzittingen, het regeren aan mannen overliet en zich wijdde aan projecten die haar moederlijke aard onderstreepten, zoals de zorg voor behoeftige kinderen. Toen het Lewinsky-schandaal op gang kwam, sprong Hillary op de barricade om de eer van haar man te verdedigen tegen wat ze 'een rechtse samenzwering’ noemde. Naarmate het web van Clintons leugens zich ontrafelde, werd Amerika steeds meer gefascineerd door Hillary. Een trotse, volgens sommigen hooghartige vrouw, werd publiekelijk vernederd. Hoe zou ze reageren? Als een geslagen hond of met nauwelijks verholen woede? 'Waardig’ was het woord dat het meest voorkwam in beschrijvingen van de First Lady tijdens die pijnlijke episode. Je kon zien dat ze het moeilijk had, maar ook dat ze vastberaden was om de Republikeinen te beletten politieke munt te slaan uit de affaire. Ze zag er tegelijk kwetsbaar en sterk uit en de bevolking bewonderde haar daarom. Haar populariteit steeg hoger dan ooit. Die van haar man eveneens, maar hij scoorde laag op het vlak van persoonlijke waardering terwijl Hillary op bijna algemene sympathie kon rekenen. Sint Hillary, martelares. Ze vond het fijn om geliefd te zijn, maar de reden waarom irriteerde haar mateloos. Zo wilde ze niet de geschiedenis ingaan. HET WAS ONDER die omstandigheden dat het idee van een senaatsrace werd geboren. In november liet de bejaarde senator Moynihan weten dat hij zich niet herverkiesbaar zou stellen. De ambitieuze Giuliani gaf meteen te kennen dat hij trek had in Moynihans zetel en de New Yorkse Democraten konden daar geen politiek zwaargewicht tegenover plaatsen. Ze smeekten Hillary Clinton om het te overwegen en beloofden haar dat ze geen tegenstander zou hebben in de voorverkiezingen. Hillary zei geen ja en geen nee, maar toen het impeachment-proces van de baan was en de Clintons hun blik op de toekomst richtten, leek het idee hun steeds aantrekkelijker. Bill was naar verluidt het meest enthousiast. Een verkiezingszege voor Hillary zou volgens de clintoniaanse redenering bewijzen dat Amerika ook na Monica achter de Clintons blijft staan; dat degenen die hem probeerden af te zetten ongelijk hadden. Een zege zou er voor zorgen dat 'Impeachment’ niet de titel van het laatste hoofdstuk van het Clinton-boek zou zijn. Met 'Hillary in de senaat’ zou er een vervolg komen, en wie weet wat daarna? Er wordt al druk gespeculeerd over Hillary’s presidentiële ambities. En door zich in de strijd te gooien ontsnapt ze aan het imago van martelares dat haar populair heeft gemaakt, maar dat ze verfoeit. 'Doe het niet’, schreef Clintons (ex-)adviseur Stephanopoulos in een 'memo aan de First Lady’ in Newsweek. 'U hoeft niets te bewijzen… Whitewater en alle andere schandalen zullen weer opgerakeld worden. Wilt u echt uw laatste jaar in het Witte Huis doorbrengen met het herleven van uw pijnlijkste episoden?’ Stephanopoulos is niet de enige Democraat die zich zorgen maakt. The New Republic, een blad dat Al Gore steunt, was hevig gekant tegen Hillary’s kandidatuur. Volgens Paul Gigot van de Wall Street Journal zijn de Republikeinen er blij mee omdat Hillary geld en aandacht zal wegzuigen van andere Democratische kandidaten en ze het voor Gore moeilijker zal maken om zijn eigen identiteit te vestigen. 'De schijnwerpers op Hillary zullen de herinnering aan de controversen van de laatste acht jaar levendig houden’, zegt Gigot. 'Dat kan geen hulp zijn voor Gore, wiens poll-cijfers nu al lijden onder de nationale Clinton-moeheid. Ongeveer de helft van de kiezers vindt dat Gore te dicht bij Clinton staat. Of hij het leuk vindt of niet, Hillary zal de facto zijn running mate zijn.’ Voor Hillary zelf zullen de Clinton-schandalen volgens Gigot geen obstakel vormen, ook al zijn er verscheidene waarin zij een hoofdrol speelde en al kan Kenn Starr nog steeds een eindrapport over Whitewater afleveren dat haar niet zal sparen. Een straatvechter zoals Giuliani zal geen munitie ongebruikt laten, maar hoe scherper hij tegen haar uitvalt, des te meer hij een boemerangeffect riskeert. Hillary werd tenslotte populair als slachtoffer. Ook haar relatieproblemen met Bill zullen de kiezers niet afstoten, ook al is dat duidelijk het onderwerp waarover ze de meeste vragen hebben. Houdt ze nog van hem? Waarom heeft ze hem niet laten zitten? Hillary beantwoordt die vragen niet rechtstreeks, maar soms maakt ze er een toespeling op en dan zie je haar toehoorders de oren spitsen. 'Het huwelijk is hard’, zegt ze. 'Het is hard werken en ik ben de eerste om dat toe te geven.’ Als het applaus ophoudt, voegt ze eraan toe: 'Maar als je een kind hebt, heb je een speciale verplichting.’ Giuliani, die vervreemd is van zijn tweede vrouw en zijn kinderen zelden ziet, kan haar op dit punt niet de les lezen. EEN GROTER probleem is Hillary’s liberalism, meent Gigot. Hillary wordt algemeen gezien als linkser dan Bill. Dat helpt haar in Manhattan, maar niet in het conservatieve upstate New York. Aan de Republikeinse rechterzijde is de afkeer voor Hillary zo groot dat de redelijk gematigde Giuliani - verdediger van de rechten van homo’s en immigranten, anathema’s voor hard-rechts - overspoeld wordt met cheques van rechtse geldschieters uit het hele land. Hillary dankt het linkse imago vooral aan het feit dat ze een actieve rol speelde tijdens de eerste jaren van de Clinton-regering, toen die een progressievere koers volgde, en zich op de achtergrond hield in latere jaren toen Clinton de Republikeinse agenda grotendeels overnam. 'Maar het berust nergens op’, zegt Hillary’s vriend Peter Edelman, 'er zijn geen politieke meningsverschillen tussen Bill en Hillary.’ Volgens Dick Morris, die Clinton na de Republikeinse verkiezingszege van 1994 adviseerde om naar rechts te zwenken, was het Hillary die de president overtuigde om die raad op te volgen. 'Ze is in feite zeer conservatief’, zegt Maggie Williams. 'Ze heeft meer gemeen met de kiezers van upstate dan met die van New York City.’ Vooralsnog is upstate Hillary’s achillespees. Opiniepeilingen gaven haar daar in februari een voorsprong van twaalf procent op Giuliani, maar eind juni lag hij dertien procent voor. In de staat als geheel gaan ze nek aan nek: 46 procent voor Hillary tegen 44 procent voor Rudy. De voornaamste reden van Hillary’s achteruitgang is het carpetbagger-issue. Carpetbagger was een scheldwoord dat zuiderlingen gaven aan opportunisten uit het noorden die na de burgeroorlog in het zuiden financieel of politiek gewin zochten. Net als Hillary, zegt Giuliani. Ze heeft hier nooit gewoond en kent de staat niet die ze in Washington wil vertegenwoordigen. In kosmopolitisch New York City, waar elke beroemdheid als een ereburger wordt beschouwd, maakt dat argument weinig indruk. Upstate werkt het wel. Toch zou het niet de eerste keer zijn dat New York een buitenstaander als senator verwelkomt. In 1964 koos de staat Bobby Kennedy als senator, al was hij van Massachusetts. Maar dat was een jaar na de moord op zijn broer, president John. De naam Kennedy had een magie waar de Clintons alleen maar van kunnen dromen. 'Wie ik ben is belangrijker dan waar ik vandaan kom’, zegt Hillary als het carpetbagger-issue ter sprake komt. Ze hoopt het argument af te zwakken door alomtegenwoordig te worden in de staat. 'Binnen enkele weken zullen de mensen zeggen: ze is hier nog steeds’, zegt haar strategist Mandy Grunward. 'En enkele weken later zullen ze dat herhalen!’ 'Nu is het nog een probleem voor haar, maar dat zal het steeds minder worden als ze in de komende maanden de lokale media blijft satureren’, voorspelt Lance Morrow van Time. 'Als het een verkiezing voor gouverneur zou zijn, zou Giuliani winnen. Maar senator is een Washington-job, in de oratorische tak van de regering.’ Ondanks haar dalende poll-cijfers blijft Hillary de favoriet, zegt Morrow. Giuliani is een bullebak die het bij zijn stadsgenoten heeft verbruid. Hij heeft machtige vijanden in zijn eigen partij die hem in de voorverkiezingen zullen proberen te dwarsbomen, terwijl Hillary een eensgezinde partij achter zich heeft. En Hillary heeft een troefkaart: de aura van celebrity. In het Amerikaanse politieke spektakel aan het einde van het millennium is er wellicht geen ander die meer gewicht heeft.