De stem van de straat in Brazilië

São Paulo – Na alle massale protesten en gewelddadige acties die Brazilië de afgelopen weken op zijn kop zetten, werd president Dilma Rousseff afgelopen week gedwongen om zich uit te spreken. Ze beloofde een ‘nationaal pact’ voor beter openbaar vervoer, beter onderwijs, betere zorg en minder corruptie. ‘Dat is nou eenmaal de taak waar ze voor is aangesteld’, reageert taxichauffeur Zacarias de Oliveira, als hij de zoveelste manifestatie op de Avenida Paulista moet omzeilen. Veel demonstranten vinden Rousseffs uitspraken slaapverwekkend.

Misschien komt er een politiek antwoord van de orde van advocaten, de nationale bisschoppenconferentie en de beweging ter bestrijding van verkiezingscorruptie, die gezamenlijk anderhalf miljoen handtekeningen inzamelen voor een wetsvoorstel dat van alles bevat: regels voor publieke financiering van de politieke campagnes, controle van de overheidsuitgaven, vrijheid van meningsuiting op internet en tien procent van de begroting geoormerkt voor onderwijs en zorg. In 2010 had een dergelijk ‘volksinitiatief’ al succes. Toen werd een nieuwe wet in het leven geroepen die het onmogelijk maakt voor strafrechtelijk veroordeelde politici om nog mee te doen aan de verkiezingen: lei da ficha limpa, oftewel de wet van de schone lei – de belangrijkste wetgeving die corruptie onder politici aanpakt.

De nieuwe handtekeningenactie begon op maandag om tien uur, in hoofdstad Brasília, in het hoofdkantoor van de orde van advocaten. Ze willen onder meer comités in het leven roepen die controle uitoefenen op de contracten tussen de gemeentes en de openbaarvervoersbedrijven. Bij die partijen verdwijnt vermoedelijk veel geld: ‘de zwarte doos’ worden dat soort contracten genoemd. De beweging van gratis transport, die twee weken geleden de manifestaties begon als protest tegen de verhoging van de bustarieven in São Paulo, noemt de openbaarvervoersbedrijven regelrecht ‘de maffia’. Bovendien wil de orde van advocaten de beweging versterken die probeert een parlementair onderzoek op te zetten naar de organisatie van het WK voetbal in 2014 in Brazilië. Zoals de voorzitter van de orde van ­advocaten, Marcus Vinicius Furtado, het ­verwoordde: ‘Het is een plicht van maatschappelijke organisaties en politieke instellingen om de eisen die op straat echoën te ­omarmen en ze om te zetten in realiteit. Dat is de rol van de instituties: de stem van de straat concreet te maken.’