De stervende lieveling

DE STERVENDE lieveling - het is een vast onderdeel van de ware soap. Belangrijk aan dit onderdeel is de lengte ervan. De lieveling doet er lang over om heen te gaan. Dat geldt niet voor de slechteriken onder de soappersonages. Als die het loodje leggen via een doorgaans gewelddadige dood, dan duurt dat nooit meer dan één aflevering. Zoals het meeste sterven op de televisie kort is. Kort in beeld als het gaat om een werkelijk lijden in een nieuwsitem op het journaal. En kort in beeld als het gaat om nagespeeld sterven. Een hoofd dat opzij valt met geopende mond, een hand die verkrampt of ogen die ophouden met knipperen.

Esthetisch verantwoord en kort, dat is het menselijk sterven op de televisie. We wéten wat er gebeurt, en dat moet genoeg zijn. Zoals we het moeten doen met de suggestie van de voortplantingshandeling, moeten we het doen met de suggestie van sterven. Anders craqueleert de vernislaag waarmee de televisie het leven dat kleine beetje glans probeert te geven. Misschien was dat nog het meest choquerende van de veelbesproken euthanasiedocumentaire Dood op verzoek die een paar jaar geleden op de televisie werd uitgezonden. De registratie van de actieve euthanasie op de grotendeels verlamde man met de progressieve spierziekte ging een taboe te ver. Voor het taboe op het tonen van euthanasie was er eerst het taboe op het tonen van het werkelijke sterven. Vooral de traagheid van dat sterven staat in mijn televisiekijkershersenen gegrift. De stilte in die Amsterdamse etage, waar de dokter samen met de echtgenote luisterde naar de ademhaling van de man met het gif in z'n aderen. Zo stilletjes de tijd wegtikken, dat gebeurt op de televisie nooit. Dat dit maar gauw afgelopen mag zijn, dachten de dokter, de echtgenote en de televisiekijkers. En dat deze ademhaling maar eeuwig door mag gaan, dachten diezelfde kijkers die weigerden de hoop op het een of andere soapwonder op te geven. EEN ECHO van die gruwelijke traagheid van het werkelijke sterven klinkt door in de wekenlange doodsbedden van goede soapfiguren. Geduldig liggen ze in bedden, geveld door een of andere onomkeerbare ziekte die plotseling is opgetreden. Als symbool van de wreedheid en de willekeur van het leven, waar televisiesoaps zo graag van getuigen. In de versnelde eb en vloed van dramatische gebeurtenissen die de soap nu eenmaal is, vormt het sterven van een belangrijke figuur een keerpunt. Scheidingen, ontvoeringen, liefdesverklaringen en zwangerschappen zijn aan de orde van de dag. ‘Ik heb in een paar jaar drie vrouwen verloren’, beklaagde een mannelijke acteur uit Goede Tijden, Slechte Tijden onlangs publiekelijk het lot van zijn televisie-alter ego. Vrouwen verliezen, dat kunnen soapsterren tot in het oneindige blijven doen. Sterven doen ze niet zo snel. MAAR MET JESSICA kan het nu ieder moment afgelopen zijn. Ze heeft de beste ziekte die een soappersonage kan overkomen: een ernstige hartkwaal. Opnametechnisch een makkie; de actrice hoeft er niet vreselijk voor af te vallen en de afdeling schmink is klaar met een paar dikke wallen onder de ogen van het slachtoffer. Katja Schuurman kan in het Goede Tijden, Slechte Tijden-ziekenhuisbed haar charmante zelf liggen te wezen. Ze showt voor de verandering een knusse collectie pyjamaatjes, zet haar licht schorre stem in als verzwakt ziekenstemmetje, en leeft als vanouds mee met de perikelen van haar medesoapbewoners. Het enige dat continu herinnert aan haar levensbedreigende ziekte is de elektronische piep van het apparaat dat Katja’s hartslag controleert. 'Doe voorzichtig met dit meisje’, waarschuwt het apparaat met iedere piep. En de rest van de soapbevolking geeft die waarschuwing dagelijks aan elkaar door. 'Iedere vorm van stress kan fataal zijn in haar situatie’, is de laatste weken een veelgehoord zinnetje in GTST. Dus mag de Vlaamse geliefde van Jessica niet te lang op bezoek komen - iedere kus kan de laatste zijn. Dus moet Jessica’s oude vriend Julian vooral niet met een verliefde blik dropjes komen brengen - de drop doet de bloeddruk stijgen en een verliefde blik de hartslag. Om de hartebrekerssymboliek nog verder uit te buiten, heeft Jessica als laatste redmiddel het donorhart gekregen van Arthur, een andere goede persoon die wekenlang in een belendend bed heeft liggen sterven. Dit hart behoorde eigenlijk toe aan Roos, de achtergebleven geliefde van Arthur, die nu beurtelings jaloers en bezitterig doet over het hart van haar Arthur in de borst van haar hartsvriendin. 'HET MEEST KENMERKENDE van de soap is de voortdurende staat van verstoring en bedreiging, die maar af en toe wordt opgelost’, zei drs. Sonja de Leeuw in een lezing over soaps. Steeds als er een status quo wordt bereikt, als de figuren gelukkig lijken met zichzelf of met elkaar, doemt er een nieuwe bedreiging op. Bij Jessica’s ziekbed is dat proces geïntensiveerd: iedere gebeurtenis is een fysieke of emotionele aanslag op de gezondheid van de hartpatiënt. Katja Schuurman houdt er binnenkort mee op. Wat de schrijvers van GTST precies met haar laten gebeuren is nog een verrassing. En hoe zal Katja kijken in haar allerlaatste soapogenblikken? Dat is de spanning die van Goede Tijden, Slechte Tijden momenteel een onweerstaanbaar programma maakt. In de laatste, wekenlange stuiptrekkingen van een bekende soapacteur spiegelt zich de waarheid van ons eigen leven. 'Hoe gaat dat nou in z'n werk als een soapacteur wil opstappen?’ wilde Jeroen Pauw van Katja weten in zijn RTL4-programma Een kwestie van kiezen. Hij nam niet aan dat zo'n soap iemand als Katja zomaar liet gaan. Katja schudde haar lange Jessica-krullen en schraapte haar licht schorre Jessica-stem. Ja, hoe gaat dat. Je zegt dat je weg wilt, en dan noem je een datum, en dan proberen zij dat te rekken. De boel proberen te rekken. Dat is de essentie van iedere soap. De geïntroduceerde figuren moeten vertrouwde gezichten worden. Hoe slecht ze ook spelen, het publiek moet aan ze gewend raken zoals ze gewend raken aan de sigarenhandelaar op de hoek. Je zult me nog missen, is de impliciete boodschap die soapfiguren elke seconde van hun televisieoptreden uitstralen. DAT IS OOK DE impliciete boodschap van John de Ruiter. Misschien leeft hij niet meer als u dit leest, want John de Ruiter probeert al wekenlang op de televisie te sterven. John de Ruiter? Tot voor kort kende nauwelijks iemand zijn naam. Hij was een van de Ongewild Onbekende Nederlanders die reageerde op een oproep van het wilde VPRO-programma Waskracht!. Die oproep luidde: 'Wilt u op tv?’ Dit was het startpunt van een alternatieve talentenjacht, een parodie op de reality-koorts die momenteel heel televisieland in de greep heeft. Prijs: 3,27 minuten zendtijd. Op het podium van een schouwburg werden de deelnemers ondervraagd door de ironische, zogenaamd sensatiebeluste interviewers van Waskracht!. In het licht van een felle spot. Een van hen was John de Ruiter, een niet onknappe jongeman met een guitige lach en lieve ogen. Hij had zo mee kunnen doen aan de soaptalentenjachten waar commerciële en publieke omroepen elkaar de laatste tijd mee om de oren slaan. Alleen, John de Ruiter zit in een rolstoel. En hij wil niet meer leven. Dat kwam hij vertellen op het podium van de Leidse Schouwburg. Hij wil voor de camera’s zelfmoord plegen, maar hij weet niet hoe. En eigenlijk durft hij het ook niet. Met hart en ziel hebben de jonge makers van Waskracht! zich op deze sterveling gestort. Hij heeft geen 3,27 minuten zendtijd gekregen, maar veel meer. De programmamakers hebben hem meegenomen op een ronde langs hulpverleners en raadgevers. Een huisarts met zelfmoordtips. Een ernstig ziek meisje dat wél wilde leven. Een Jomanda-achtig medium dat in contact stond met de een of andere oude indiaan, die haar de boodschap doorgaf dat John geholpen 'mocht’ worden. DE BOEL NOG even rekken. Dat is wat de makers van Waskracht! momenteel doen met John de Ruiter. Hoe meer hij op de televisie komt, hoe meer de mensen aan hem wennen, en hoe meer ze hem zullen missen. De studiolampen geven hem een laagje vernis en maken hem tot een soapfiguur. Zich aanmelden bij de televisie was het beste dat ohn de Ruiter kon doen. Binnentreden in een wereld die de dood probeert buiten te houden. Een wereld waar niemand echt bang is voor het sterven, omdat het eindeloos wordt uitgesteld en dan zo makkelijk gaat. Van een Ongewild Onbekende Nederlander werd John een Stervende Lieveling. En die sterven in soapseries nooit echt - het moet mogelijk blijven dat ze terugkomen. Hun stralende gezichten raken niet verminkt maar verdwijnen in hun volle schoonheid. De ogen blijven openstaan, het hoofd valt opzij. En na een slaap van zeven jaar worden ze gewoon weer wakker.