De Syrische uitzaaiingen

Zijn we in Syrië getuige van een verre herhaling van de Spaanse Burgeroorlog, een verwoestende strijd die ogenschijnlijk door nationale tegenstellingen was veroorzaakt, maar die in werkelijkheid het voorspel tot de Tweede Wereldoorlog was?

Boven het Syrische luchtruim voeren vliegtuigen van westerse machten aanvallen uit op strijders die door de regering van Assad als vijanden worden beschouwd, terwijl Russische vliegtuigen, intussen gestationeerd in Syrië, de opstandelingen proberen te vernietigen. Het Syrische strijdtoneel is een chaos en de escalatie gaat ongeremd verder. De risico’s worden groter, de kans is niet denkbeeldig dat het tot een ‘luchtincident’ komt. En wat dan?

Laten we het niet te somber inzien. Op een nieuwe wereldoorlog of zelfs een reprise van de Koude Oorlog zijn de partijen niet voorbereid. Er is geen diepe ideologische tegenstelling. Rusland heeft wel territoriale ambities, zoals op de Krim en in Oekraïne is gebleken. Daarop heeft het Westen gereageerd met economische maatregelen die de Russische burger in zijn dagelijks leven hebben geraakt. Vanwaar deze groeiende Russische bemoeienissen met de Syrische burgeroorlog? Een verklaring is dat president Assad een oude bondgenoot is die Syrië een basis voor de Russische vloot verschafte. Dat klinkt aanvaardbaar. Alle grote mogendheden hebben bases overzee, dus waarom de Russen niet?

Een president Trump behoort tot de mogelijk­heden

En dan is er nog een verklaring, op 5 oktober gegeven door The New York Times. Op 5 december 1989 was de 37-jarige Poetin, toen luitenant-kolonel bij de KGB, er in Dresden getuige van hoe duizenden Duitsers het hoofdkwartier van de geheime politie, de Stasi, bestormden. De Berlijnse Muur was al gevallen, het sovjetrijk ging ten onder. Het schouwspel van de woedende menigte maakte diepe indruk op hem. ‘Ik heb het ervaren alsof het allemaal mijn eigen schuld was’, zei hij later tegen een vriend. Een trauma van een kwart eeuw geleden, wie weet speelt het nu in Syrië een rol. Het doen en laten der wereldleiders is soms ondoorgrondelijk.

Wat is intussen het Amerikaanse aandeel en dat van de Navo-bondgenoten aan de oorlog? Bombarderen. Dat verandert niet, het begint intussen tot een nieuwe Amerikaanse traditie te worden. Na de fiasco’s van George W. Bush in Afghanistan en Irak is het volkomen begrijpelijk dat Obama geen grondtroepen naar de chaos in het Midden-Oosten wil sturen. Maar intussen begint dit zijn gevolgen te krijgen voor de Amerikaanse binnenlandse politiek. Deze president wordt aarzeling en slapheid verweten, en in het uitzicht op de presidentsverkiezingen is rechts aan de winnende hand.

Het duidelijkst blijkt dit uit de stijgende populariteit van de Republikeinse kandidaat Donald Trump die op het ogenblik in de peilingen bovenaan staat. Trump, de man die overal waar Obama heeft geaarzeld de knopen zal doorhakken. Zo ver is het nog niet, maar voor Europeanen kan de Amerikaanse publieke opinie een onberekenbare grootheid zijn, en daarom moeten we er rekening mee houden dat een president Trump tot de mogelijkheden behoort. Wat dat voor de wereldpolitiek zou betekenen tart iedere verbeeldingskracht.

Ten slotte een gevolg van de oorlog dat we hier onmiddellijk ervaren: de vluchtelingenstroom. Er is voorlopig geen uitzicht op dat Assad aftreedt, dat er in het Midden-Oosten een nieuwe situatie zal ontstaan waardoor aan de oorlog een eind kan komen. Dus gaat het bombarderen door en komen er meer vluchtelingen. Daardoor zullen de verhoudingen in Europa hoe dan ook veranderen. Het is een schrale troost, maar het is beter dan het voorspel tot een derde wereldoorlog.