De Tefalpartij

Als de VVD ter verantwoording wordt geroepen voor het experiment met de PVV, glijdt dat van de partij van premier Rutte af.

Medium den haag 20 2012 tefalpartij

Op het internet wordt minister-president en vvd-lijsttrekker Mark Rutte al mr. Tefal genoemd. Want net als bij pannen waaraan dankzij een tefallaagje niets aankoekt, glijdt ook langs Rutte alles af.

Langs de vvd als geheel, overigens. Het overgrote deel van die partij houdt zich het liefst zo stil mogelijk, geen discussie svp. De herinneringen aan de woelige tijden rond het uittreden van partijgenoot Geert Wilders en later de strijd met Rita Verdonk zijn nog te vers. Je moet stilzitten, zodat je niet geschoren wordt, is het adagium.

Terwijl het cda zich in allerlei bochten wringt om het regeren met de gedoogsteun van de pvv nogmaals te beargumenteren dan wel om daar achteraf alsnog afstand van te nemen of achteraf het gelijk van de verkeerde keuze nogmaals te benadrukken, ontloopt de vvd de verantwoording voor die keuze van een kleine twee jaar geleden. Niet dat huidige vvd-prominenten zoals Rutte daar niet af en toe naar gevraagd wordt, maar dan komen ze met de gebruikelijke riedel van orde op zaken stellen, dat achttien miljard bezuinigen met een andere coalitie niet haalbaar was in 2010 en dat ze daarin gelijk hebben gekregen gezien de extra bezuinigingen die nu nodig zijn om het financieringstekort terug te dringen, dat bij Wilders gold afspraak is afspraak, tot 21 april dan, maar toen was het wel de pvv-leider die wegliep uit het Catshuis­beraad. Einde verantwoording.

Bij het cda richt de kritiek zich vooral op het samenwerken met een partij die een grote groep vanuit het buitenland afkomstige Nederlanders buitensluit. Een deel van de cda-­achterban is gevoelig voor het argument, destijds verwoord door cda-onderhandelaar Ab Klink, dat de intenties waarmee je politiek bedrijft ertoe doen. Bij de vvd ontbreekt die gevoeligheid, waardoor kritiek op samenwerking met de pvv op dit punt niet beklijft. En gaandeweg achterwege blijft. Dat maakt de vvd echter niet minder verantwoordelijk.

Ook kritiek op specifieke vvd-onderwerpen raakt de liberalen tot nu toe niet. Zo ging de partij de verkiezingen van 2010 in met groot op haar verkiezingsprogramma drie woorden: orde op zaken. Eerste aandachtspunt was de economie, hoe kan het ook anders bij de marktpartij bij uitstek. Na anderhalf jaar regeren onder leiding van vvd-leider Rutte staat het er met de Nederlandse economie echter niet best voor, we doen het zelfs slechter dan andere Noord-­Europese landen.

Het tegenargument is dat dit vooral komt door de eurocrisis, die destijds niet was te voorzien. Daar is echter wel wat tegen in te brengen. Zo doet Nederland het vooral slechter omdat de Nederlandse consument bij gebrek aan vertrouwen de hand op de knip houdt. Zou dat consumentenwantrouwen iets te maken kunnen hebben met de politieke constellatie, met het experiment van de gedoogconstructie en met de toon waarmee dit kabinet en zijn gedoogpartner aan de slag gingen? Dat laatste geldt hier dan niet alleen de harde en vaak neerbuigende woorden van de pvv over de islam, moslims en de linkse kerk, maar ook die van de vvd als het gaat om bijvoorbeeld de cultuursector, het onderwijs, de ambtenarij, of milieuclubs. Daarin werken mensen die zichzelf door de vvd buitengesloten en weggezet voelen. Heb dan maar eens vertrouwen in je toekomst.

Voor wie dat praten over de polariserende toon wegwuift als onbelangrijk voor de economie is er ook nog de invloed op het consumenten­vertrouwen van het uitblijven van hervormingsmaatregelen waarvan veel Nederlanders drommels goed wisten dat ze boven de markt bleven hangen. De woningmarkt is daar het beste voorbeeld van. Niet alleen cda en pvv, ook de vvd wilde in 2010 niet ingrijpen in de hypotheekrenteaftrek. De gevolgen daarvan voor de huizenmarkt en daarmee voor de economie zijn aanzienlijk.

Ook op het terrein van de arbeidsmarkt wisten veel burgers dat het ontslagrecht en de duur van de werkloosheidsuitkering slechts tijdelijke rust was gegund door de vvd. Zoals ze ook wisten dat de discussie over de zorgkosten en hoe deze in te dammen niet achter de rug was bij het aantreden van het kabinet-Rutte. Wie zou de hand niet op de knip houden als al dit soort onzekerheden boven je hoofd hangen? Net als voor het uitblijven van hervormingen op de woningmarkt is de vvd daar mede verantwoordelijk voor. Door per se met de pvv te willen regeren schoof ze ook de door haar wél gewenste hervormingen op de lange baan.

De krimp van de economie als gevolg van het geringe consumentenvertrouwen heeft door de dalende belastinginkomsten direct gevolgen voor de overheidsfinanciën. Dat is nog zo’n terrein waarop de vvd orde op zaken wilde stellen. Maar ook hier lukte haar dat niet, mede door dat gebrek aan vertrouwen van de consument.

Het was fractieleider en lijsttrekker Arie Slob van de ChristenUnie die vvd en cda ter verantwoording heeft geroepen voor het experiment waar ze Nederland de afgelopen anderhalf jaar aan hebben blootgesteld door met de gedoogsteun van de pvv te gaan regeren. Ook dat glijdt vooralsnog langs de vvd af, maar het was wel de spijker op de kop.

Het dreigement van Rutte aan het adres van Wilders tijdens het uiteindelijk mislukte Catshuisberaad dat hij niet zou rusten voordat hij de pvv had gedecimeerd, geeft precies aan waarom Nederland proefkonijn was in het experiment. Dat was niet om orde op zaken te kunnen stellen in de economie, de overheidsfinanciën of op straat, zoals dat allemaal kort en krachtig verwoord staat in het vvd-verkiezingsprogramma van 2010. Ook niet omdat Nederland anders onregeerbaar was, zoals de vvd ook nu nog betoogt. Het was om orde op zaken te stellen op het politieke speelveld. De gedoogconstructie was er, inderdaad, eerst en vooral om concurrent pvv klein te krijgen.