De toekomst van de Navo begint in Uruzgan

‘Als de Navo niet bestond zou Afghanistan nu waarschijnlijk opnieuw geregeerd worden door de Taliban’, schrijft de Navo-expertgroep in haar afgelopen week uitgebrachte advies over de toekomstige strategie van het bondgenootschap. In het rapport worden zelfs al lessen uit de oorlog getrokken. Maar als de experts, met oud-Shell-topman Jeroen van der Veer als vice-voorzitter, denken dat de strijd in Afghanistan gestreden is, zouden ze wel eens van een koude kermis kunnen thuiskomen.

Elk jaar rond half mei voltooien de Taliban de opiumoogst. Dan hebben ze weer fondsen en manschappen beschikbaar voor de strijd. Deze keer kozen ze het opiumstadje Marjah in de provincie Helmand voor de openingsschoten van de zomergevechten. Marjah is het symbool van een nieuwe strategie van de door de Navo aangevoerde buitenlandse troepen. In februari verdreven tienduizenden verse Amerikaanse mariniers er de Taliban in het grootste offensief ooit in Afghanistan gehouden. Maar net nu de Navo een nieuwe operatie voorbereidt rond Kandahar, de vroegere Taliban-hoofdstad, zaaien de opstandelingen weer dood en verderf in Marjah en tonen ze de zwakte van de nieuwe strategie die ironisch genoeg clear, hold and build als steekwoorden heeft.

De Amerikaanse generaal Stanley McChrystal, commandant van alle buitenlandse eenheden in Afghanistan, benadrukt steeds dat in de nieuwe aanpak het winnen van de bevolking centraal staat. En inderdaad, zonder haar steun kunnen de Taliban hun guerrilla onmogelijk volhouden. Dat ze jaar na jaar in steeds grotere delen van Afghanistan de situatie naar hun hand kunnen zetten toont dat het met de sympathie van de Afghanen voor de Navo niet goed zit. Daaraan is met name het hoge aantal burgerslachtoffers debet. Ondanks restricties op bombardementsvluchten en night raids door speciale eenheden gaat het nog steeds te vaak mis. Eind april doodden commando’s opnieuw burgers, onder wie vier tieners. In Afghanistan wordt daarop steeds woester gereageerd, onlangs zelfs met de bestorming van een politiebureau, waarbij opnieuw doden vielen.

Afgelopen week werd bekend dat de Amerikanen vanaf augustus de fakkel in Uruzgan zullen overnemen. De Nederlanders voeren daar al bijna vier jaar een beleid dat sterk lijkt op McChrystals gewijzigde aanpak. Het is ze er gelukt om een einde te maken aan een felle strijd tussen de Popolzai-volgelingen van oud-gouverneur Jan Mohammed Khan en de Ghilzai-stammen. Die laatste vrezen nu dat met het verdwijnen van de Nederlanders de strijd weer oplaait. Dan rest hun geen keuze dan opnieuw toenadering te zoeken tot de Taliban en zal het gedaan zijn met de rust. Zullen de Amerikanen dat beleid overboord zetten zodra ze de leiding in Uruzgan overnemen?

Dat lijkt te zijn waar Karzai (zelf een Popolzai) op gokt. Hij heeft onlangs de door de Nederlanders gesteunde gouverneur ontslagen en een neef van Jan Mohammed Khan tot interim-gouverneur benoemd. De Amerikaanse special forces in Uruzgan werken nauw samen met de Popolzai. Maar als Stanley McChrystal werkelijk geleerd heeft van de eerdere desastreuze oorlogsstrategie beperkt hij die samenwerking en zorgt hij ervoor dat er uiteindelijk geen Popolzai-gouverneur in Tarin Kowt wordt geïnstalleerd.

Daarmee is Uruzgan een testcase voor de nieuwe Navo-strategie in Afghanistan. En dat niet alleen. Of de Amerikanen het succesvolle Nederlandse beleid overnemen of niet zou wel eens meer kunnen zeggen over de zinnigheid en de cohesie van het bondgenootschap dan het rapport van Jeroen van de Veers expertgroep.