De toekomst van Poetin

Moskou – Afgelopen maandag zwoer Vladimir Poetin andermaal dat hij zijn best zou doen het land te dienen als president.

Zo overdreven plechtig als hij keek tijdens de eed, zo houterig schudde hij daarna de handen van de toehoorders: Poetin lijkt zich nog altijd niet thuis te voelen in het publiek. Maar veel mensen houden er serieus rekening mee dat de voormalige spion weer twaalf jaar aan de macht blijft: deze termijn plus een gegarandeerde herverkiezing. Het stelt Poetin in staat de lengte van de heerschappij van Josef Stalin min of meer te overtreffen, en ook daarover denkt men dat de man er megalomaan genoeg voor is.

Het alternatieve scenario is dat hij zich binnen een jaar of drie ‘vrijkoopt’ en in de coulissen verdwijnt, dat Poetin dadelijk het geld en de baantjes zo verdeelt dat hij zonder angst voor vervolging (wegens grootschalige diefstal, wegens mensenrechtenschendingen) met zijn familie van een rustige oude dag kan genieten. Het is de overeenkomst die zijn voorganger Jeltsin ook sloot. Poetin mocht hem opvolgen en de Jeltsin-clan (met een onfrisse reputatie) zou daarna buiten schot blijven. Het lijkt er echter op dat de ex-judokampioen nog bruist van energie en niet aan de coulissen moet denken.

Maar nog tijdens zijn inaugurele speech werd weer eens duidelijk dat niet iedereen in Rusland dol op hem is. De staatstelevisie bracht ter illustratie van zijn populariteit tientallen braaf knikkende hoogwaardigheidsbekleders in beeld, ambassadeurs, ministers, kerkleiders, Berlusconi’s. En juist terwijl Poetin zijn geloof in democratie beleed zoomde de camera in op de voormalige leider van de Sovjet-Unie Michael Gorbatsjov, van wiens lippen prompt zichtbaar minachtend commentaar rolde. Op straat werd ondertussen de ene activist na de andere gearresteerd, voor de tweede dag aaneen. De politie doet dat beheerst en de studenten en oppositiewoordvoerders rennen telkens na een uurtje weer rond. Maar de boodschap is ondubbelzinnig: er kan er maar één de baas zijn.

Poetin is voornemens als president Rusland te moderniseren: meer staatsbedrijven op eigen benen, meer ruimte voor ondernemerschap. Het was de afgelopen jaren ook de boodschap van Dmitri Medvedev, die als hulpje van premier Poetin de afgelopen jaren president was. Maar veel is er tot nu toe niet van terecht­gekomen. En omdat Rusland weliswaar niet rijk is, maar door zijn grote olievoorraad makkelijk de economie draaiend kan houden, lijken ingrijpende veranderingen niet te verwachten. Poetin zal de komende tijd nieuwe ministers en nieuwe oligarchen op het podium hijsen als gezicht van zijn moderniseringsprogramma. Maar de stilzwijgende afspraak blijft onveranderd: wie ­meewerkt met het regime mag geld verdienen, wie lastig is moet ophoepelen naar het ­buitenland.