Afgelopen jaar herhaalde zich een sociaal experiment: een kunstwerk van duizend bij duizend pixels, een miljoen witte vierkantjes op een online canvas, geïnitieerd door het onlineforum Reddit. De enige beperking van het r/Place- experiment was de snelheid. Het algoritme stond elke ‘redditor’ toe om één pixel per vijf minuten in een andere kleur te veranderen, met de keuze uit een bescheiden kleurenpallet. Het idee: een microkosmos van het internet. Of, zoals de initiator Josh Wardle (eveneens bedenker van het populaire spel Worlde) zei: ‘een zuivere democratie’.

Reddit telt wereldwijd zo’n 430 miljoen actieve gebruikers en is daarmee ’s werelds grootste en actiefste forum. Redditors zijn verspreid over verschillende ‘communities’, waarbinnen weer verschillende ‘subreddits’ zijn. Iedere subreddit is een klein discussieforum, waarin serieuze zaken als nieuws worden gedeeld en besproken, maar waar ook ruimte is voor grappige anekdotes en waar gamers elkaar vinden.

Voor een individu is het onmogelijk om binnen vier dagen een miljoen pixels naar eigen hand te zetten, dus vormden zich algauw subreddits waarin werd samengewerkt aan de pixelkunst. Een aantal redditors maakte hakenkruizen, waarop kordaat een gecoördineerde coalitie reageerde met het omtoveren van de hakenkruizen in Windows 95-logo’s. Na een strijd over en weer dropen de hakenkruismakers af, uit verveling. Hoe het verder verliep? ‘Ongeveer zoals verwacht’, schreef The New Yorker over de reactie van technisch directeur Chris Slowe. ‘Veel memes, wat Pokémon en een spervuur aan piemels.’

Het eindresultaat: geen zichtbare haatsymbolen, geen onzedelijkheden en geen bedreigingen. Maar wel een chaotisch kleurrijke collage vol onsamenhangende figuren. Een grote Oekraïense vlag waarop een Zelensky met zonnebril staat afgebeeld, memes, logo’s van voetbalclubs, een gedetailleerde Nachtwacht en Meisje met de parel, maar ook een gigantische Arc de Triomphe met daarbovenop een croissantje, meerdere odes aan Star Wars en My Little Pony.

Het r/Place-experiment is exact in lijn met het ideaal achter de oprichting van Reddit in 2005: op dit digitale dorpsplein zouden de meeste mensen deugen en de deugdzame-pixeldraaiers het winnen van de kwade. Op microschaal is r/Place de natte droom waar de jonge techno-libertariërs in Silicon Valley zich achter schaarden in de beginjaren van het internet: anarchie.

Maar de gemoedelijke sfeer van het r/Place-experiment staat in schril contrast met waar Reddit vandaan kwam. Tot een paar jaar geleden tierden het racisme, de seksualisering van minderjarigen en ander haatdragend gedrag er welig. Hier floreerden de subreddits met ‘involuntary celibates’ – die veelal misogyne overtuigingen aanhangen – totdat ze onder grote publieke druk werden verboden. Vrij recent, in juni 2020, werden na een beleidsupdate nog duizenden gemeenschappen verboden, waaronder ook de pro-Trump subreddit r/The_Donald, waar de complottheorie over ‘pizzagate’ voor het eerst werd genoemd, een theorie die satanisch ritueel kindermisbruik door vooraanstaande Amerikaanse Democraten suggereert.

Het resultaat van het collaboratieve R/place experiment in april © Reddit
Een aantal redditors maakte haken-kruizen, waarop een gecoördineerde coalitie reageerde. Daarop dropen de hakenkruismakers af

Dit libertarische ethos van de vroege Reddit ‘kwam vooral van mij als 21-jarige’, zei oprichter Steve Huffman tegen The New Yorker. ‘Daar ben ik sindsdien overheen gegroeid. Tot opluchting van iedereen.’ In het nieuwe inhoudsbeleid werd haatzaaien namelijk explicieter verboden, het begin van een grote koerswijziging voor een van oudsher libertair bedrijf. Als direct gevolg van het verbannen van zo’n zevenduizend subreddits zag het platform een daling van het aantal gebruikers dat hatelijke inhoud plaatste met achttien procent. Tegenwoordig geeft Reddit data vrij aan academici voor het vroegtijdig signaleren en onderzoeken van nieuwe tools, tactieken en narratieven van trollen en extremisten.

Reddit als geheel heeft een klein, gecentraliseerd team van moderatoren, de ‘admins’. Maar het merendeel van de inhoudsmoderatie wordt uitgevoerd door moderatoren van subreddits, de ‘mods’, waarvan er ongeveer honderdduizend actief zijn op het platform. Subreddits kunnen boven op het officiële inhoudsbeleid aanvullende regels en gedragscodes handhaven.

De ‘rediquette’ van r/thenetherlands begint met de volgende disclaimer: ‘Volg de regels. Denk eraan dat redditors echte mensen zijn. Val niemand persoonlijk aan. Troll/flame niet. Stem op basis van kwaliteit, niet een mening.’ Deze tweetalige Nederlandse community telt bijna 720.000 subscribers en er worden dagelijks duizenden berichtjes gedeeld. Er ontstaan discussies en vragen als ‘maak jij je bed op?’ worden door honderden mensen beantwoord.

Uit recent onderzoek van een consortium aan universiteiten bleek dat geautomatiseerde trollenbots op Reddit aan kracht hebben verloren. Steeds vaker bouwen trollen nu valse personages op, waarna ze zich langzaam inwerken in al bestaande gemeenschappen. Berichtjes beginnen onschuldig. De trollen praten mee over huisdieren, delen grappige memes en bouwen vertrouwen op in de gemeenschap. Pas daarna regisseren ze heftige gesprekken over al gepolariseerde maatschappelijke onderwerpen.

Wat de onderzoekers nog meer ontdekten waren subreddits waarin trollen ‘samenwerkten’ door op elkaar te reageren. Met deze bevindingen ontwikkelden de onderzoekers een detectietool als blauwdruk voor geautomatiseerde systemen in de praktijk.

De sociale media zijn er nog niet, en Reddit is er ook nog niet. Maar Reddits transparantie, tegenover zowel redditors als academici, stemt hoopvol over de bereidheid om stappen te zetten naar een meer inclusieve en veilige internetomgeving.

Alle andere positieve ontwikkelingen zijn hier terug te lezen.