De tweemillimetergeneratie

Vaak geniet ik van de halflandelijkheid van Amsterdam- Noord en Waterland, die ik leerde kennen dank zij een oude studievriend die ooit zijn verjaardag vierde door ons er op puzzle- fietstocht doorheen te sturen. Enige dag: ons spelen was leren, ons leren spelen en het bier smaakte nog beter omdat we het verdiend hadden.

Wie zou het in zijn hoofd halen van ons spel een televisieprogramma te maken? Goed, ik kan me een mooie documentaire voorstellen over een vriendenkring die na de studie uit elkaar is gegroeid: levens worden gereconstrueerd, dromen vergeleken met hun uitkomst, en dat alles doorsneden met beelden van groepjes op hun queeste door het Nescioland van Schellingwou, Durgerdam en Ransdorp. Maar zoiets kost tijd, geld en talent, wordt dus niet gemaakt en, indien door een godswonder plus Stimuleringsfonds wel, uitgezonden tijdens de zomervakantie vanaf 23.45 uur. Maar voor z'n raap twee ploegjes op puzzletocht sturen en dat filmen - dat haalt toch niemand in z'n harses en zeker niet binnen het publiek bestel? Dacht ik. Maar ik begrijp dan ook niks van eigentijdse televisie. Want de vernieuwde Avro stuurt op prime time jongelui in competitie door Turkije en Indonesie. Met opdrachtjes voor een kinderpartijtje.
Meisje krijgt lift op Java en legt de chauffeur uit hoe de wedstrijd in elkaar steekt en hoe zij en de kijkers zodoende kennis maken met natuur, cultuur en bewoners van prachtige landen. Ze geeft aldus een complete definitie van het begrip ‘infotainment’ en haar bazen zijn daar zo mee verguld dat ze die in z'n geheel uitzenden. Wat uiterst merkwaardig is omdat het gebeurt in aflevering zeven van dit Duel over de grens en de kijker zowel de spelregels als de verlichtende bedoeling van het spel al eindeloos ingepeperd heeft gekregen. 'En u?’ vraagt ze. Precies daar waar we dus die verre en vreemde medemens zouden leren kennen, breekt de scene af. Wat veel zuiverder dan haar definitie de essentie van dit programma weergeeft, want het gaat geheel niet om het andere land en deszelfs bewoners, het gaat over Hollandse meiden en jongens, gecast als Camel-modellen, die van elkaar proberen te winnen in een wedstrijd waar de andere zeden en gebruiken tot de hindernissen behoren die genomen dienen te worden. Land en cultuur zijn decor, de bewoners pionnen. Dat ze het, met hun modieuze outfitjes, met weinig geld moeten redden dient om het spannend te maken, maar maakt het, te midden van heuse armoede, vooral schrijnend.
Huiveringwekkend hoe de Borobudur in al z'n vermoedelijke schoonheid tot aperots wordt waarover ze klauteren om hun opdrachtjes te vervullen. Vergeefs. En hun teleurstelling en ingehouden woede zijn het onderwerp: 'Shit die Borobudur.’ Meisje staat in dorp, zegt dat ze 'from Holland’ is. 'Blanda?’ 'Ja!’ Waarop passerende oude man iets in het Nederlands zegt. Zij: 'Spreekt u Hollands? Wat leuk! Hoe komt dat zo? Hebt u in Holland gewoond?’ En opeens weet ik wat 'tweemillimetergeneratie’ betekent. Geeft de diepte van het historisch bewustzijn aan.