Het seizoen is weer begonnen

De Uitmarkt-folderette

Een instituut met een hopeloos uitdijend waterhoofd. Gratis luilekkerland voor de van beschaving verstoken mediene tussen Appelscha en Oeteldonk. Podium voor bekende Nederlanders die hun liefde voor de kunsten het liefst uitschreeuwen te midden van een van informatie zwanger gaand miljoenenpubliek. Jaarlijks beschavingsoffensief dat volledig uit de hand dreigt te lopen, perverse kunstbraderie, waar de barbecues zijn vervangen door kekke stands die kreunend door hun hoeven zakken onder het gewicht van stapels luxefolders.

Ziedaar enkele genuanceerde meningen, opgetekend uit de monden van bezorgde cultuurkenners. De Uitmarkt zou tot «folderette» zijn verworden –— een speciale vorm van massacultuur die ontstaat waar tienduizenden kilo’s gratis drukwerk en dito muzikale voorproefjes van het komende culturele seizoen elkaar dwangmatig kruisen.

Wie niet op de Uitmarkt staat, is een loser in termen van publieksbereik, luidt het paniekerige adagium van cultuurbeleidmedewerkers.

«Folders!» «In godsnaam — méér folders!»

En daar gaan ze, de Uitmarkt-bezoekers, de handen vol posters, strooibiljetten, flyers, abonnementsaanbiedingen, gehuld in T-shirts en «grappige» regenjassen met opdruk van achtenswaardige cultuuraanbieders als het Concertgebouw, het Stedelijk Museum en de Stadsschouwburg.

Terug naar Appelscha. Alwaar de inhoud van de plastic tassen terstond wordt geleegd in de kattenbakpapiervoorraad voor de komende twaalf maanden — waarna het weer tijd is om de kunstzinnig verantwoorde papier-supply aan te vullen.

Geen groter cultureel misverstand dan de Uitmarkt.

Wie onthoudt in godsnaam het jaaroverzicht van theaters, musea en concertzalen? Niemand, behalve de afdeling Communicatie van de desbetreffende instellingen. Bestaat er een harde, cijfermatige relatie tussen bezoek aan de Uitmarkt en het aantal verkochte museumkaartjes?

Geen mens die het weet.

Waar de getallen zwijgen, spreken de folders. Om het culturele geheugen wat op te frissen daarom alvast een greep uit het aanbod.

Het Groninger Museum pakt uit met een overzicht van het werk van Ilja Repin (1844-1930), de Russische realist en historieschilder, die op goede voet verkeerde met de crème de la crème van het Russische culturele leven. Meer dan tachtig schilderijen, waaronder beroemde portretten van schrijvers (Toergenjev, Gorki), schilders, componisten (Moessorgski) en wetenschappers zullen de wanden van het Groninger Museum sieren. Maar er is meer: de «Tolstoj» van de Russische schilderkunst wilde het héle Slavische leven vatten en schilderde aangrijpende portretten van Wolga-schepenslepers, kozakken en bebaarde Russische boeren, de archetypische «moezjik». Tegen de futuristische dichter Vladimir Majakovski («Sloop de oude taal die onmachtig is de galop van het leven bij te benen!») zou de meesterschilder hebben gezegd: «U bent werkelijk een realist!» Repins uitspraak tegen een van de voorvechters van het modernisme werpt nieuw licht op het begrip «realisme», waarvan de gebruikelijke naturalistische interpretatie te beperkt lijkt geworden, en maakt nieuwsgierig naar het werk van «een van de best bewaarde geheimen van de Russische cultuur», zoals de aankondiging belooft.

Foldertaal — je moet het kunnen lezen. Ook deze Uitmarkt zal het weer bewijzen.

De tentoonstelling Het geheim van Rusland over de werken van Ilja Repin is te zien in het Groninger Museum van 15 december 2001 t/m 7 april 2002.