Hoofdcommentaar

De uraniummythe

Staatssecretaris Van Geel verloor even zijn onverstoorbaarheid toen de interviewer hem de duimschroeven aandraaide. «Je kunt in geouwehoer geen klimaatbeleid voeren», sprak hij afgelopen zondag in Buitenhof, vrij naar wijlen Jan Schaefer. Fossiele energie, opgewekt uit olie, gas en kolen, is vervuilend en raakt snel op. Maar over elke vorm van alternatieve energieopwekking heeft iemand wel iets te zeuren, wilde hij zeggen. Windmolenparken leveren niet voldoende stroom en verpesten het uitzicht. Verbranden van biomassa is volgens critici niet duurzaam door de manier waarop biomassa wordt verbouwd in derdewereldlanden. Elektriciteit uit schone kolencentrales is duur. Ook aan kernenergie kleven grote bezwaren, stelde de staatssecretaris. Maar wil Nederland voldoen aan de eisen die worden gesteld aan de luchtkwaliteit en kooldioxidereductie, dan zal er gekozen moeten worden. Kernenergie is een kosteneffectieve en relatief schone vorm van energieopwekking, en dus een «serieuze optie». Volgens Van Geel is het niet de vraag of er in Nederland een nieuwe kerncentrale komt, maar waar, wanneer en onder welke voorwaarden.

Een dag later meldde energiebedrijf Delta zich als kandidaat voor het bouwen van een nieuwe kerncentrale: bij Borssele. Onlangs werd besloten dat de Borssele-reactor niet zal sluiten in 2013, maar in bedrijf zal blijven tot 2033.

Kernenergie is in en buiten Europa bezig aan een enorme opmars.

Van Geel refereerde aan de State of the Union van de Amerikaanse president. Bush stelde dat Amerika’s economische leiderschap slechts gehandhaafd kon blijven als het niet meer afhankelijk zou zijn van de import van olie uit instabiele gebieden in de wereld. Bush – eerder nog de saboteur van het Kyoto-klimaatpact – kondigde nu een Advanced Energy Initiative aan: een grote zak geld voor investeringen in duur zame energievormen. Niet alleen voor de elektriciteitsvoorziening, maar ook voor het vinden van duurzame autobrandstof. Kernenergie was slechts één optie in een lange rij technologieën die Bush de revue liet passeren.

Terecht, want de zegeningen die momenteel aan kernsplijting worden toegeschreven zijn overdreven. Er zijn grote hoeveelheden fossiele energie, materialen en chemicaliën nodig om kerncentrales te bouwen, het splijtingsproces op gang te brengen en ze weer te ontmantelen. Voor de verwerking van het hoog radioactieve afval is nog altijd geen oplossing gevonden. Opslag is geen oplossing, maar een tijdbom die kan ontploffen in het gezicht van toekomstige generaties. Bovendien voorzien kerncentrales slechts ten dele in de vraag naar elektriciteit, zo’n zestien procent van de wereldenergie behoefte. Wie het energieprobleem werkelijk wil aanpakken, moet op zoek naar alternatieve autobrandstoffen.

Kernenergie is evenmin een oplossing voor geopolitieke problemen. Net als olie en gas komt bruikbaar uraniumerts slechts beperkt in de aardkorst voor. Om het uranium uit het erts te winnen is fossiele energie nodig. Het meeste uraniumerts bevat zo weinig uranium dat de hoeveelheid energie die geïnvesteerd moet worden groter is dan de energie die het gewonnen uranium kan opwekken in een kerncentrale. Als kernenergie een hoge vlucht neemt, zal de jacht op bruikbare uraniumertsvoorraden worden geopend. Die bevinden zich niet alleen in stabiele landen als Canada en Australië, maar ook in wankele gebieden als Centraal-Azië en Afrika. Wie hoopt dat de uraniumjacht een straatarm land als Niger zal opstuwen in de vaart der volkeren zou wel eens bedrogen kunnen uit komen. De westerse dorst naar olie heeft tot op heden onderdrukkende regimes in het Midden-Oosten in het zadel gehouden. De rijkdom gaat naar de elite, niet naar het volk. Momenteel wordt het massamoordende regime in Soedan met fluwelen handschoenen bejegend. Dat Darfur geen klemmend VN-vraagstuk is, heeft veel te maken met de aanzienlijke olievoorraden in dat land.

Wie kiest voor kernenergie, kiest bovendien opnieuw voor afhankelijkheid. Rusland voerde enkele maanden geleden een gasoorlog met Oekraïne die het Westen wakker schudde: de Russen, geostrategen bij uitstek, schromen niet hun energiekaart uit te spelen. Rusland heeft eveneens aanzienlijke uranium voor raden. Bovendien breidt het land momenteel gestaag zijn opslagcapaciteit uit voor kern afval. Nu al voeren veel westerse landen hun radio actieve rommel uit naar Rusland. Het is een veeg teken dat het land onlangs aan kondigde de prijzen voor opslag fors te verhogen.

Een niet te onderschatten gevaar van kernenergie is de verleiding over te gaan tot het vervaardigen van atoomwapens. Het verrijken van uranium – noodzakelijk om het splijtingsproces op gang te brengen – wordt door veel kern energie producerende landen zelf ter hand genomen. Het is mogelijk om het uranium zo’n verrijkingsgraad te geven dat het gebruikt kan worden in een atoombom. Ook van het bij het splijtingsproces vrijkomende plutonium kunnen kernwapens vervaardigd worden. De huidige problemen met Noord-Korea en Iran tonen dat een op uranium draaiende wereld allerminst stabiel zal zijn. Niet lang na Bush’ State of the Union meldde een Britse krant dat er Amerikaanse plannen zouden zijn om de nucleaire installaties van Iran, waarvan het land volhoudt dat ze slechts dienen om stroom op te wekken, vanuit de lucht te vernietigen.

De Algemene Energieraad en de Adviesraad Internationale Vraagstukken adviseerden de regering in december om realistischer om te gaan met het energievraagstuk. Het dient een hoofdpunt van het buitenlands beleid te worden. In heldere formuleringen stelden zij dat Nederland bereid moet zijn met militaire middelen transportroutes van fossiele brandstoffen open te houden en te beveiligen. Vredesoperaties dienen in deze visie een onmiskenbaar eigenbelang: de beschikbaarheid verzekeren van fossiele brandstoffen. Dat is geen prettig beeld. Maar het is wél realistisch, gezien onze huidige olieafhankelijkheid.

Meedoen aan een wereldwijde omschakeling naar kernenergie lost weinig op. Kernenergie is een vervuilend en riskant tussenstation op de lange, pijnlijke weg naar een oplossing voor het steeds nijpender wordende energieprobleem. De enorme investeringen die nodig zijn om een kerncentrale te bouwen zouden beter gebruikt kunnen worden om Van Geels bezuinigingen op de subsidie voor duurzame energiewinning on gedaan te maken. Want hoe ongewis de toekomst ook is, oorlog voeren om wind en zon zal er geen deel van uitmaken.