De onderkant van Europa (14)

De val der kampioenen

Een week voor de opening van de Olympische Spelen, op 7 augustus 2004, sprong de twintigjarige Griekse judoka Eleni Ioannou van het balkon van een flat in een buitenwijk van Athene. Twee weken later overleed ze. Eleni was drievoudig landskampioen in de zwaargewichtklasse. Er werd veel van haar verwacht tijdens de Spelen. Het drama gebeurde na een ruzie met haar vriend, de 24-jarige garagebediende en amateur kickbokser Giorgos Chrisostomidis. Hij sprong twee dagen na Eleni van hetzelfde balkon op de vierde verdieping. Hij ligt nog in kritieke toestand in het ziekenhuis. Zijn grootmoeder vertelt dat de ontroostbare Giorgos tijdens het middageten opeens opstond en zich van het balkon wierp. De ruzie tussen de judoka en haar vriend begon over de vraag wie als eerste een spelletje patience op de computer mocht spelen. Dat ging van kwaad tot erger. De Griekse pers sprak van een «Romeo-en-Julia-achtig drama».

De bizarre daad van de judokampioene was het eerste teken dat er iets verkeerd zat bij de olympische ploeg van Griekenland. Een tweede signaal volgde de week na haar sprong. Hardloper Kostas Kenteris, «De zoon van de wind», zorgde samen met zijn collega-sprinter Katharina Thanou voor een ware Griekse tragedie. Kenteris, olympisch kampioen op de tweehonderd meter in Sydney in 2000, bleek plotseling verdwenen uit het olympisch dorp. En dat juist op het moment dat hij geacht werd een dopingtest te ondergaan. Een paar uur later werd bekend dat hij samen met Thanou een motorongeluk had gehad in Athene. Groot alarm, want de godenzoon uit Lesbos werd achtervolgd door beschuldigingen van doping gebruik. Zijn trainer Christos Tzekos zou werken met het verboden middel epo. Voor de Griekse pers was het een bron voor tal van complottheorieën. Kenteris en Thanou zouden hun motorongeluk in scène hebben gezet. Het IOC gaf de atleten twee dagen de tijd om alsnog de dopingtest te ondergaan. In plaats daarvan trokken Kenteris en Thanou zich terug van de Spelen. Zo wisten ze in ieder geval hun eerder behaalde olympische medailles te behouden; als ze op doping zouden zijn betrapt, hadden ze die ook moeten inleveren.

De affaire-Kenteris leidde tot een crisis bij het Griekse Olympisch Comité. Onthullingen over de praktijken van trainer Tzekos volgden elkaar in hoog tempo op. Tzekos zou als eigenaar van een winkel in voedingssupplementen voor atleten «onzichtbare» anabolen en andere dopingmiddelen hebben afgenomen van de Amerikaanse firma Balco. Hij zou een deal met de vorige regering van Griekenland – toen nog gevormd door de socialistische Pasok-partij – hebben gesloten om met behulp van een «speciaal dieet» minstens twintig kampioenen te kweken. Door zijn toedoen hadden zijn pupillen Kenteris en Thanou zich telkens weer aan dopingcontroles kunnen onttrekken. Felle polemieken braken uit over het sportsysteem van Griekenland, waar kampioenen kunnen rekenen op functies in het leger, zodat zij zich honderd procent op hun sport kunnen toeleggen. Ook het uitzinnige beloningssysteem voor Griekse atleten tijdens deze Spelen – driehonderdduizend euro per medaille – werd bekritiseerd als een aanmoediging tot dopinggebruik.

De Grieken waren nog maar net over de affaire-Kenteris heen of een nieuwe klap volgde. Gewichtheffer Leonidas Sampanis, die als eerste Griekse atleet tijdens de Atheense Spelen een medaille in de wacht had gesleept, werd betrapt op het verboden middel testo steron. De Griekse gewichtheffers worden hoofdzakelijk gerekruteerd uit de Albanese minderheid in Griekenland en waren al enige jaren bezig aan een internationale opmars. Onder de hoede van het Griekse leger konden zij zich volop toeleggen op hun sport. Sampanis was majoor in de luchtmacht. De verdenkingen tegen de atleet begonnen direct na zijn overwinning.

Eenmaal oneervol buiten het Olympisch Dorp gezet weende Sampanis bittere tranen. Hij was niet alleen zijn medaille en driehonderdduizend euro kwijt, maar ook nog eens zijn rang in het leger. De postzegel met zijn beeltenis werd subiet uit de handel genomen. De atleet hield vol nooit bewust testosteron te hebben gebruikt. Iemand zou hem het middel hebben toegediend zonder dat hij dat wist. Enkele jaren geleden werd Theodorus Zagorakis, de aanvoerder van het Griekse voetbalteam, ook op testosteron betrapt, maar hij kwam met de schrik vrij. Officieel heette het dat het dopinggehalte bij de voetballer was veroorzaakt door een smeermiddeltje tegen jeugdpuistjes. Maar het IOC toonde zich ten aanzien van gewichtheffer Sampanis onverbiddelijk. Diverse Griekse media ontwaarden nu een complot. De Grieken zijn de afgelopen eeuwen zo vaak bedrogen door de diverse grootmachten dat ze er een complex aan hebben overgehouden. «Hoeveel medailles zullen we vandaag weer verliezen?» sprak men fatalistisch. Alle frustratie kwam eruit bij de start van de finale in de sprint voor heren op de tweehonderd meter. Tien minuten scandeerde het Atheense publiek de naam van Kostas Kenteris. Het was pure wanhoop.

Blijft de vraag waarom er die zevende augustus iets knapte in het hoofd van Eleni Ioannou. Werd de spanning haar te veel? Had de Griekse overheid – die zich voor twaalf miljard euro in de schulden heeft gestoken voor het sportfestijn – net iets te vaak verkondigd dat de Griekse atleten de vaderlandse plicht hadden om medailles binnen te slepen? Was zij evengoed een slachtoffer van een dolgedraaid systeem als de Griekse atleten die het veld moesten ruimen vanwege doping? Griekenland is voorlopig nog niet klaar met deze Spelen.