THEATER

De verleiding van een charmante boef

Richard III

Acteur Gijs Scholten van Aschat is deze herfst alom aanwezig. En altijd even goed, of je hem nu ziet in het tv-improvisatieprogramma De vloer op, in de film Tirza of op het toneel in Richard III. Ik zag hem bovendien in een heel kort rolletje, op video opgenomen. Hij las een tekst van de politicus Wilders in een proefvoorstelling van de jonge theatermaker Eric de Vroedt. Hij maakte er geen clown van en ook geen schurk, hij zette z'n Wilders-pruik af en zei zijn tekst alsof hij, Gijs Scholten van Aschat, al die woorden volkomen meende. Het was hondsgevaarlijk.
Binnenkort zal hij vast verbonden zijn aan Toneelgroep Amsterdam en hij heeft blijkbaar het gevoel dat hij dan vrije jongen af is. Als afscheid van dat semi-vrije bestaan heeft hij nu eigenhandig veel van zijn liefdes bij elkaar gebracht in een spetterende voorstelling van Shakespeare’s pikzwarte koningsdrama Richard III. Scholten van Aschat speelt de schurk Richard, die zijn hele familie laat vermoorden om zelf koning te kunnen worden, als een charmante, slimme, wendbare, brutale en toch ook kwetsbare man. Hij heeft een slordig militair uniformjasje aan, hinkt een beetje, vindt zichzelf lelijk en mismaakt. En hij zingt. Hij zingt de donkere songs van de Amerikaanse bard Tom Waits en daarmee overdondert hij, verleidt hij, overtuigt hij, laat hij zich kennen en hangt hij rookgordijnen op. Wie is die Richard? Een mens, een man die gevaarlijk dichtbij komt, bij je dromen, bij je angsten, bij je donkerste kanten.
Zo'n genuanceerde Richard heeft nog een voordeel: we zien helder dat al z'n politieke tegenspelers ook geen doetjes zijn, dat ook zij allemaal aan de lopende band verraad plegen en moorden en ten koste van alles hun eigen belangen nastreven. Ook de vrouwen, die het politieke bedrijf van opzij aankijken, schelden elkaar uit, vervloeken elkaar en hun mannen, roepen om wraak en vergelding. De jonge honden passen zich net zo goed aan en zijn bereid alles te doen om vooruit te komen. Shakespeare laat het kwaad in al zijn donkere nuances zien. Tom Waits, wiens muziek door de muzikanten van Orkater en de jonge acteurs van The Sadists uiterst gevarieerd wordt uitgevoerd, geeft er een warm, melancholiek patina aan. Gijs Scholten van Aschat en zijn trawanten zorgen ervoor dat de woorden van de Engelse bard naadloos overgaan in de muziek van de Amerikaanse.
Er is door regisseur Matthijs Rümke geen enkele actualisering nagestreefd. Er is niets dat speciaal aan de huidige politieke situatie in Nederland doet denken. Maar het blijft aan je doorvreten tot dagen nadat je deze overrompelende voorstelling hebt gezien: de manier waarop het mechanisme van de machtswellust wordt getoond, de vanzelfsprekendheid van het verraad en de verleiding van een brutale, charmante, soms grappige, soms aandoenlijke boef, die een heel land in zijn greep houdt, uitknijpt en ten slotte verwoest achterlaat.

Richard III is uitsluitend te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam, t/m 12 oktober. De voorstellingen zijn alle uitverkocht, maar ik zou het toch proberen en anders op de wachtlijst gaan staan