De verstuiving opmerken

MICHAEL PALMER
AYGI CYCLE
Vertaald door Tom Van de Voorde.
Druksel, Gent, 36 blz. (ongenum-merd), € 20,-

Dit huis
zo gekend

en niet
de late

wind bespeelt het
op zijn tijd

stemt het
op zijn tijd

af op wat
een onzuivere toon

gedenkt diens
stemmen verloren

hun tonen
plots gegier

wankel getier
als was het

op een
brandend toneel

Michael Palmer, Aygi Cycle (8)
Vertaling Tom Van de Voorde
Talige poëzie is die poëzie die de materialiteit laat zien van de taal waarmee zij is gemaakt. In Nederland is het werk van Gerrit Kouwenaar daar een sterk voorbeeld van, dat aan de ene kant openlijk laat zien dat het een maaksel is, aan de andere kant een sterke en organische compositie vormt. Radicaler is het verschijnsel genaamd L=A=N=G=U=A=G=E poetry, vernoemd naar het aldus gespelde tijdschrift dat begin jaren zeventig in Amerika werd uitgegeven. Het is van grote invloed geweest op de Franse poëzie van de jaren negentig, en na een heropleving in Amerika zijn er uiteindelijk ook in Nederland sporen van te vinden, zoals in het tijdschrift Parmentier en in het verspreide werk van de jonge literatuurwetenschapper Jeroen Mettes (1978-2006). In Amerika worden inmiddels vooraanstaande dichters geassocieerd met Language.
En dat geldt voor Michael Palmer, geboren in 1943 en niet te verwarren met de één jaar oudere auteur van medische thrillers. Van Michael Palmer zijn tot kort geleden vertaalde boeken verschenen in zo’n beetje alle westerse talen behalve het Nederlands. Tekenend voor een land dat zichzelf graag als internationaal georiënteerd definieert. Dankzij inspanningen van vertaler Tom Van de Voorde, die zelf vorig jaar als dichter debuteerde met Vliesgevels filter, komt daar eindelijk verandering in. Van de Voorde vertaalde van Palmer Vier Kitaj Studies voor Parmentier, gedichten bij werk van de schilder Ronald Books Kitaj. Uit de inleiding van de gedichten, die allesbehalve de schilderijen beschrijven en ook geen definitie geven van schilderijen, blijkt dat de vertaler Michael Palmer uitgebreid heeft geconsulteerd. Dat zal de reden zijn dat zijn nieuwste werk, de Aygi Cycle, eerder in het Nederlands verschijnt dan in zijn originele vorm.
Michael Palmers werk lijkt in tegenstelling tot veel wat tot Language gerekend wordt uiterst beheerst, kent een strakke vorm van kortregelige vrije verzen, en een rustige toon. Blijkens een interview is Palmer geïnteresseerd in het extatische spreken dat een andere logica teweegbrengt dan de gangbare. Het gedicht is een plek waar het andere, het marginale, een plaats krijgt. Hij plaatst het gedicht tegenover de taal van de macht, van de politiek. Aangezien hij in deze serie het gedicht zelf als onderwerp neemt, heeft dat een afstandelijke kant. De Aygi Cycle is vernoemd naar de Rus Gennadi Ajgi, die niet in de Sovjet-Unie kon publiceren en wiens werk alleen in vertaling verscheen. In de reeks wordt natuur verweven met natuur, meidoorn met ooms, het gekibbel van kraaien met stemmen.

We liepen destijds langs de zeelijn,
het vasteland zijn uiterste westrand,
de golven hun woeste schuimkoppen
die dag, terwijl mijn wanhoop
de verstuiving opmerkte, de stille migratie
van de duinen en jij
het lage schildzaad, wit bloesemend,
artemisia, derhalve Artemis, haar
rites, ons gesprek tijdens de wandeling
ging niet over wat we dachten.

Er zijn maar enkele wendingen waarbij de vertaling even vragen oproept over het origineel. De zin ‘het vasteland zijn uiterste westrand’ is misschien voor een aanduiding wat omslachtig vergeleken met ‘land’s westernmost edge’. ‘Time and tales’ klinkt iets lichter dan ‘tijd en vertelling’. Verder bezorgde Van de Voorde een mooie vertaling van het tiendelige gedicht, waarin hij de heldere toon goed overnam en de afbrekingen opnieuw trefzeker kreeg. Michael Palmer schrijft een bijzonder ingehouden lyriek, zo ingehouden dat een argeloze lezing die voor droog of klinisch zou kunnen houden. Het is knap hoe de vertaler dit klassiek klinkend experiment te lijf gaat.
De Aygi Cycle verschijnt bij Druksel, een bibliofiele uitgeverij die is voortgekomen uit een boekenbeurs in Gent. Bibliofiel klinkt naar gouden leeslinten en vilten handschoenen, maar dat is gelukkig niet het geval met de uitgaven die Johan Velter van Druksel maakt. Het zijn sober uitgegeven typografische bundels, gesigneerd door de auteur en in dit geval voorzien van een prent van Kurt Duyck. In de fondslijst van Druksel staan uitgaven van onder anderen Hugo Claus, K. Schippers, Anneke Brassinga, Tonnus Oosterhoff en Charlotte Mutsaers.
Michael Palmer publiceerde een vijftiental bundels en de essaybundel Active Boundaries. Hij vertaalde werk van hedendaagse Franse dichters, waaronder Emmanuel Hocquards Théorie des tables. Het zou een verrijking zijn voor de Nederlandse poëzie als de vertaler doorwerkt aan een ruimere keuze van Palmers werk.