De vijf beste essaybundels volgens Joost de Vries

Deze week verschijnt Vechtmemoires, de nieuwe essaybundel van onze redacteur Joost de Vries. We vroegen hem voor de gelegenheid zijn vijf favoriete essaybundels te selecteren, voorbeeldige en veelal Amerikaanse werken die het absolute en het dagelijkse onderzoeken.

Medium joost de vries zw 01

Naast het bureau van Joost de Vries op de bovenste verdieping van het pand van De Groene hangen knipsels. Hij heeft ze zelf opgehangen. Een portret van de Britse zeeheld Nelson, een foto waarop Frank Rijkaard Rudi Völler in zijn nek spuugt, affiches van films van Wes Anderson (Moonrise Kingdom) en Martin Scorsese (The Wolf of Wall Street), een ansichtkaart met daarop het schilderij De overgave van Breda van Don Diego Velázquez, foto’s van Bryan Ferry, koning Willem-Alexander en Máxima, Scarlett Johansson, een jonge Leon de Winter en een foto van een donkere man met het citaat ‘Ik moet elke dag aan Anne Frank denken’.

Deze knipsels zeggen iets over wat De Vries bezighoudt, maar het is niet altijd even makkelijk te bedenken wat er hangt uit ironie en wat serieus is bedoeld. ‘Ik weet het zelf ook niet altijd’, zegt De Vries. Die Anne Frank is zo dramatisch dat dat wel ironisch moet zijn, Leon de Winter eigenlijk ook, maar ja, toen Leon de Winter jong was verdedigde hij Badr Hari nog niet en schreef hij nog geweldige boeken als Kaplan en Hoffman’s honger.’

Daarmee zijn we meteen aangekomen bij ironie, een van de rode draden in De Vries’ essaybundel Vechtmemoires die deze week verschijnt. Pardon: essayboek. ‘Ik gebruik liever de term essayboek. “Bundel” klinkt alsof je stukken bij elkaar hebt geschraapt en er een nietje doorheen hebt gejast. Ik hoop dat deze essays juist op een logische manier achter elkaar staan, elkaar in thematiek aanvullen, andere kanten van hetzelfde onderwerp laten zien.’

Vechtmemoires: moeten we die titel polemisch opvatten? ‘Ik begrijp nooit zo goed waarom er zo’n zucht is naar polemiek tussen schrijvers. Heel leuk dat Hermans en Mulisch en Reve elkaar belachelijk maakten in kranten, maar tegenwoordig vergt het nogal een ijdelheid om jezelf belangrijk genoeg te vinden een andere schrijver te bespotten op de opiniepagina’s.’

In Vechtmemoires schrijft De Vries over de kledingstijl van zijn opa, het besmette heldendom van Tiger Woods, de alfamannen in Tommy Wieringa’s romans, over de manier waarop ironie het leven ondermijnt (en de personages van Arnon Grunberg in het bijzonder). ‘De verrassing voor mezelf bij het schrijven van Vechtmemoires was hoe moralistisch ik kon zijn. Of misschien is moralistisch niet het juiste woord: ik merkte gewoon dat ik soms het geduld kwijt ben met mensen, schrijvers en personages die alsmaar om de hete brij heen draaien. Je wilt toch dat je zoekt naar wat mooi is, wat echt is, naar de absoluten in het leven. Dat klinkt misschien dominee-achtig, maar dat is denk ik steeds de inzet van de verschillende essays – wat echt is en wat niet.’

The Possessed, Elif Batuman

Small thepossessed

‘Elif Batuman studeerde aan Harvard en Stanford, waar ze zich specialiseerde in Russische literatuur. Ze maakte reizen naar Tolstoj-conferences, gaf een zomerlang les in Samarkand, Oezbekistan. Ze schrijft over de ervaringen die ze opdeed, zowel op professioneel gebied als in haar persoonlijke leven, en koppelt die aan de Russische bibliotheek. The Possessed (2010) is een perfecte combinatie van relativerend, grappig jonge-vrouwenleed, gecombineerd met heel slimme lezing van de grote Russische romans.’


Pulphead, John Jeremiah Sullivan

Small pulphead john jeremiah sullivan cover

‘In de VS betekent de term “essay” iets anders dan het in Nederland betekent. In Nederland is een essay meestal een beschouwing, een papieren betoog. In de VS worden met essays vaak memoires bedoeld, of reisreportages. Het beste boek dat in tijden daarin verscheen is Pulphead (2011) van John Jeremiah Sullivan. Hij bezoekt christelijke rockfestivals, gaat met real life tv-sterren op pad, blikt terug op hoe zijn broer zich per ongeluk elektrocuteerde, beschrijft zijn reis langs de Golfkust daags na Hurricane Katrina, bezoekt het armoedige geboortedorp van Guns n’ Roses-zanger Axl Rose. Sullivan schrijft heel literair, heel actief. Hij beschouwt niet alleen, maar onderneemt dingen.’


The White Album, Joan Didion

Small didion

‘Het is natuurlijk nogal voorspelbaar om The White Album (1979) te noemen. In totaal literaire essays, die vaak op geen enkele manier zijn na te vertellen, schreef Joan Didion met The White Album de perfecte evocatie van de jaren zestig. De hippies, de bloemenmeisjes, de verhardende politiek, de Manson-moorden. Het gekke was, schrijft ze over die moorden van Charles Mansons “Family”: niemand was verbaasd toen ze gebeurden. Alsof ze in de lucht hingen. Ze beschrijft haar eigen mentale inzinking en koppelt daar heel subtiel de inzinking van de Amerikaanse cultuur aan.’


Kus me, straf me, Marja Pruis

Small 9789038893891

‘Goed, misschien is het wat incestueus om Kus me, straf me (2011) van Marja Pruis te noemen. Ze zit aan het bureau tegenover me. Maar dit was nu echt een van de bundels waarin ik vaak heb gekeken om de kunst af te kijken. Marja wisselt heel makkelijk tussen licht en zwaar, tussen persoonlijk en beschouwend. In een essayboek wil je toch dat alle stukken bij elkaar horen, maar ook dat elk deel een andere toon heeft, op een verrassende manier begint. Marja kan dat als geen ander.’


In Praise of Messy Lives, Katie Roiphe

Small rr inpraise

‘Op de een of andere manier haat iedereen in de VS Katie Roiphe. Ze schrijft over het leven van de gegoede burgerij van New York. Over de sociale mores, de onuitgesproken codes en komt tot de conclusie dat we rijker zijn geworden en daardoor stijver, preutser, braver, dat we bang zijn geworden te verliezen wat we hebben en dat onze zogenaamde liberale progressiviteit tegelijkertijd veroordelend is voor iedereen die een ander, meer messy leven wil leiden. Haar sociaal commentaar is scherp, soms te scherp, maar ze zet je diep aan het denken over het dagelijkse leven.’