Sylvain Ephimenco

De vijfde bananenrepubliek

Met het woord «bananenrepubliek» moet je voorzichtig omgaan. Dat doet bijna niemand meer, ik voorop. Wil je een disfunctie binnen het democratische bestel stigmatiseren en uitvergroten dan schreeuw je: BR! Een bananenrepubliek produceert uitsluitend bananen en maakt wetten louter en alleen om ze met voeten te treden. Op het Servië van Milosevic na (dat helemaal niets meer produceert, dus ook geen bananen) kennen we in Europa geen echte BR. En toch wordt hier en daar bijna dagelijks aan bananen gerefereerd.

Twee recente voorbeelden: een journalist wordt gegijzeld om dat hij zijn bron niet wil verraden. Netjes en ethisch is het zeker niet. Maar is Nederland, zoals de NVJ roept, een BR? Dan Frank rijk. Sinds enkele dagen wordt het land door het zoveelste politieke schandaal geteisterd. BR ligt op alle Franse lippen. Om erachter te komen of Frankrijk echt een BR is, moeten we kort en in simpele taal een schets maken.

In 1995 wordt Chirac gekozen om het hoogste ambt van de Vijf de Republiek te vervullen. Alerte denkers roepen onmiddellijk dat deze president een ware tijdbom is. Na achttien jaren combines op het stadhuis van Parijs heeft hij alles gedaan wat de god van de politiek verbiedt: valse kiezerslijsten verzonnen, dure woningen voor een fooi aan vriendjes toegekend, vette salarissen voor niet-bestaande banen aan partijgenoten uitgekeerd, corrupte transacties aangegaan in de vorm van opdrachten aan bevriende bedrijven die als dank een percentage in zwart geld moesten retourneren. In 1995 heeft Frankrijk, na 21 jaar gesjoemel op het hoogste niveau, behoefte aan een «schone» president. Giscard drukte de diamanten van Afrikaanse marionet Bokassa achterover om zijn maîtresses te verblijden. Mitterrand liet duizenden mensen afluisteren en verkocht staatsbedrijven aan jeugdvrienden om zijn minnares en buitenechtelijke dochter te onderhouden. Chirac lijkt nog erger maar wordt toch president. Gedurende de eerste vijf jaar van zijn mandaat komen bijna al zijn luitenanten en politieke vrienden in aanraking met justitie. Hoewel de meesten in staat van beschuldiging worden gesteld, houden ze hun mond dicht om padre padrone Chirac te beschermen. Niettemin sluit het net zich langzaam maar zeker om het Elysée-paleis. Maar Chirac wordt tijdelijk gered door de voorzitter van de constitutionele raad. Die man, de socialist Roland Dumas, is zelf verdacht van corruptie. Maar vlak voor zijn gedwongen ontslag flanst hij een arrest in elkaar dat justitie onmogelijk maakt Chirac te verhoren.

Desondanks ontplofte tijdbom Chirac. Verleden week dook een videocassette op waarin een partijgenoot toegeeft een geldkoffertje met vijf miljoen zwarte Franse francs persoonlijk aan Chirac te hebben doorgespeeld. Manipula tie, schreeuwde een paniekerige Chirac op tv. Zo paniekerig zelfs dat hij deze prachtige lapsus beging: «Deze ongeloofwaardige feiten hebben zich meer dan veertien jaar geleden afgespeeld.» Dit weekeinde werd bekend dat de originele cassette in handen was van een wegens corruptie afgetreden socialistische minister. Waarschijnlijk om Chirac te chanteren. Want iedereen wil graag die louche president chanteren. Zo ook de huidige burgemeester van Parijs, Tiberi. Die man die met zijn vrouw door justitie wordt vervolgd, dreigt voortdurend de president met een geheim dossier. Frankrijk heeft een chantabele president, de helft van de politieke kliek staat met een voet in het gevang, enorme sommen geld worden door oliemaatschappijen, wapenproducenten of waterbedrijven aan politici doorgeschoven. Tussen de premier en de president woedt een dodelijke oorlog via geheime kluizen.

Is Frankrijk een bananenrepubliek? Ongetwijfeld. De enige onzekerheid die nog rest is deze: in welke geheime kluizen liggen de laatste geheime bananen?