Idfa: ‘Inside the Red Brick Wall’

‘De vrije academische geest verdwijnt’

Het filmmakerscollectief van Inside the Red Brick Wall had de moed om de veldslag tussen studenten en politie op de universiteit van Hongkong vast te leggen. De kijker wordt deelgenoot van levende geschiedenis.

Inside the Red Brick Wall, Hong Kong Documentary Filmmakers © IDFA

In Hongkong gingen vorig jaar ruim een miljoen burgers maandenlang de straat op om zich te verzetten tegen de nieuwe uitleveringswet. Die appelleerde aan hun diepste vrees: China kon zich verder invreten in het rechtssysteem, de oppositie zou berecht worden door tribunalen van de communistische volksrepubliek. Iedereen weet waar je dan eindigt: strafkampen, executie. De wet ging uiteindelijk in de ijskast, maar de harde kern van activisten zette de strijd voort om de slinkende democratie te redden. Het culmineerde in een harde confrontatie met de politie.

Op dat punt stap je de documentaire Inside the Red Brick Wall binnen. Het decor is Polytechnic University, een betonnen gebouwencomplex ingeklemd tussen wolkenkrabbers en een wirwar van snelwegen. Hier zitten duizenden studenten als ratten in de val, alle toegangswegen zijn geblokkeerd en ze worden omsingeld door zo’n drieduizend bewapende politieagenten. De studenten zien eruit als krakers in de jaren tachtig, gekleed in zwarte outfits met de capuchon van hun hoodies over het hoofd. Maskers op tegen het traangas en om niet herkend te worden door de politie, zelfs elkaars gezicht kennen ze niet. Het contrast met de kleurrijke paraplu’s die ze ook gebruiken tegen het traangas geeft filmisch een mooi beeld.

De patstelling mondt aanvankelijk uit in een kat-en-muisspel, door megafoons roepen ze elkaar verwensingen toe. Langzaam verliezen de studenten terrein, de campus wordt een slagveld. De politie schiet met scherp, de rubberen kogels vliegen in het rond. Meisjes zakken kermend door de benen als ze worden geraakt. In de verte hoor je noodkreten om hulp. Overal branden vuren, loeien sirenes. Steeds dichterbij komen de troepen, ze knuppelen de wegrennende studenten genadeloos tegen de vlakte.

Het is aangrijpend om hier getuige van te zijn. Misschien is het zelfs meer dan dat: je hebt bijna het gevoel dat je er deel van uitmaakt. Dat komt door de manier van filmen: op ooghoogte vanuit verschillende perspectieven. Zelden wordt er uitgezoomd, waardoor je net als de studenten in chaos verkeert en geen overzicht krijgt van de gewelddadige gebeurtenissen. Er is bovendien geen verteller die commentaar levert, waardoor je als kijker de belegering ondergaat. Na twee weken raakt iedereen oververmoeid, uitgehongerd, bang en gaan emoties opspelen. Ze hebben het elkaar beloofd: samen vechten en samen vertrekken, maar of dat lukt? De film laat je beduusd achter. En met veel vragen. Na heen en weer mailen krijg ik antwoord van HK Documentary Filmmakers.

De troepen knuppelen de wegrennende studenten genadeloos tegen de vlakte

‘We zijn een groep van onafhankelijke filmmakers, en net als de activisten anoniem en zonder een leider’, schrijven ze over het collectief. ‘Zo kunnen we vrij bewegen op straat en niet als individu worden vervolgd. Het maken van documentaires valt officieel nog altijd onder de grondwet van 1997 waarin alle democratische basisvrijheden zijn vastgelegd. Maar met het invoeren van de nieuwe Veiligheidswet op 1 juli dit jaar kan de regering iedereen zonder aanleiding voor van alles oppakken. Dat gebeurt sindsdien om ons heen.’

Hoe is de film tot stand gekomen?
‘We hebben de burgerrechtenbeweging vanaf het begin gevolgd. Toen de demonstraties escaleerden en geen journalisten op de campus aanwezig waren, besloten we samen te werken. We wilden aan de wereld laten zien wat daar gebeurde. Omdat het verloop onvoorspelbaar was, hadden we geen script. We kozen ervoor om onze beelden te verzamelen, te selecteren en te monteren tot één verhaal. We hebben bewust gefilmd – met vier camera’s – vanuit een beperkt perspectief, om het gevoel over te brengen wat het betekent om in de val te zitten. We verplaatsen ons in de schoenen van de activisten zodat we hun emoties en worsteling konden overbrengen. Hoe onder zware druk idealisme kan aanhouden of wegebben.’

De camera komt soms heel dicht op de arrestaties. Waarom blijven jullie buiten schot?
‘We hadden al een half jaar de massaprotesten gefilmd en hadden ervaring om de politie te kunnen ontlopen. Op de campus was de tactiek van de politie moeilijker te voorspellen, de komst van de beruchte Raptors (de bijnaam van de Special Tactical Squad) was altijd onverwacht. De scène waarin we met de neus op arrestaties zitten, was een kort moment waarin agenten te druk zijn met mensen achterna rennen. We durfden voor enkele seconden dichterbij te komen dan anders.’

Is er informatie over de zesduizend arrestanten?
‘We weten weinig over hun lot. Ze zitten vast in afwachting van berechting. Het aantal zelfmoorden is dramatisch gestegen – maar onduidelijk is of dat zelfmoord is. Er zijn studenten in zwarte actiekleding gevonden naast een flatgebouw zonder sporen van een hoge val. Er zijn ook filmpjes van mensen die van het dak vallen in een onnatuurlijke positie, alsof ze al dood zijn. Het lijkt op de methode waarmee de Communistische Partij afstand doet van opposanten.’

Hoe is de situatie nu op PolyU?
‘Aan de oppervlakte lijkt het “back to normal”; studenten volgen gewoon colleges, alle schade is hersteld. Maar bij alle ingangen controleren veiligheidsagenten wie er binnenkomt, wat er in de rugzakjes zit. Er hangen overal camera’s, er is op andere universiteiten zelfs prikkeldraad. Onmiskenbaar is de vrije academische geest aan het verdwijnen.’

Idfa-favorieten van De Groene

De Groene/IDFA-dag gaat helaas vanwege de coronamaatregelen niet door. Wel heeft de redactie favoriete documentaires geselecteerd die gedurende het festival, van 18 november tot 6 december, te zien zijn. Bekijk het volledige programma van deze Groene-favorieten hier. Kaarten voor zowel het reguliere IDFA-programma als de Groene- favorieten kunnen vanaf donderdag 12 november via een MyIDFA-account besteld worden. Het is wel zaak om daar snel bij te zijn, want de online vertoningen hebben vaak een limiet van duizend kijkers.