Televisie

De waarheid

TELEVISIE Telefilms

Vanaf donderdag 8 mei zijn zes nieuwe Telefilms te zien op Nederland 3. De twee die ik zag (Skin en De fuik) overtreffen verre het niveau van de teleurstellende jaargang 2007 (gewijd aan streekdrama). Er is teruggegrepen naar het oorspronkelijke uitgangspunt dat Telefilms bij voorkeur geïnspireerd zijn door ware gebeurtenissen, waarvan scenarist en regisseur in vrijheid eigen fictie maken. Zij het met minder nadruk op actualiteit dan aanvankelijk bedoeld: zo is Skin gebaseerd op Nico Bodemeijer, de jongen die in 1983 Kerwin Duinmeyer doodstak; Bloedbroeders op de Baarnse villamoord uit 1960, en Wijster op de treinkaping in 1975. Betrekkelijk recent is de inspiratie voor De fuik over de verdwijning van een christelijk gezin. TBS is niet gebaseerd op één casus maar wel op recente incidenten met tbs’ers. Alleen Hitte Harara lijkt vrije fantasie.

De fuik is de eerste speelfilm voor volwassenen van Mischa Kamp, die dankzij het paard van Sinterklaas tweemaal een fraaie kinderfilm maakte. Zij en scenariste Jacqueline Epskamp slagen erin van een gemengd bericht een beklemmend portret van een strenggelovig gezin onder een patriarchale vader te maken en een even beklemmende roadmovie. Waarbij de verschuiving van strenggelovige ‘normaliteit’ naar totale ontsporing voelbaar wordt gemaakt. Lucas Dijkema speelt de vader knap; Elske Rotteveel (als kind gedebuteerd in de Telefilm Bluebird) is subliem in de rol van de favoriete oudste dochter, verscheurd door respect en liefde voor vader en besef van het gevaar van diens toenemende waanzin. Na De uitverkorene, geïnspireerd op opkomst en ondergang van het bedrijf van de gebroeders Baan, besteedt de vpro dus voor de tweede maal in korte tijd in fraaie fictie aandacht aan bijbels fundamentalisme. Dat lijkt een statement in imamtijden.

Skin is het speelfilmdebuut van Hanro Smitsman, die tot nu geprezen korte films maakte. Hoofdpersoon Frankie en zijn getraumatiseerde joodse vader hebben het moeilijk met elkaar, maar de stoppen slaan door wanneer de moeder overlijdt. De zekerheid en bevestiging die Frankie zoekt lijkt hij te vinden bij de skinheads in zijn buurt. Met noodlottige afloop. Een intelligent scenario maakt zijn houding en opvattingen niet verdedigbaar, wel psychologisch verklaarbaar. Ook hier geweldig spel van debutant Robert de Hoog als Frankie en van een verrassende John Buijsman als de vader. Op woensdag 7 mei, de avond voor Skin, zendt Human ook een profiel van de echte Nico Bodemeijer uit.

Ten slotte een tip. Op zondag 4 mei om 12 uur is bij bijna alle regionale omroepen de documentaire Edith Stein, Echt en de Waarheid van Frederieke Jochems te zien. Stein, Duits-joods filosofe, bekeerde zich tot het katholicisme en trad later zelfs in bij de karmelietessen. In 1938 werd ze door haar orde om veiligheidsredenen van het klooster in Keulen naar dat in het Limburgse Echt verplaatst. In 1942 werd ze gearresteerd en in Auschwitz vermoord. In 1998 is ze heilig verklaard, waardoor gelovigen in een aan haar gewijde kapel nu om genezing of een baan vragen en de bakker in Echt Edith Stein-broodjes en taarten met haar beeltenis verkoopt.

Maar de film is het tegendeel van een Rijke Rooms-Limburgse documentaire. Natuurlijk is die visie vertegenwoordigd, schokkend zelfs in het statement van Zuster Catharina: ‘Auschwitz is de kroon op haar leven. Auschwitz is het puntje op de i.’ Want wat is er mooier dan martelaarschap? Maar niet alle katholieken denken zo. En zeker niet de joodse rabbijn, theologe en psychiater die in de film figureren, hoezeer zij ook onderling van visie verschillen. Edith Stein stierf in Auschwitz, niet omdat ze katholiek maar omdat ze joods was. 4 mei-films zijn altijd pijnlijk. Deze is het in dubbele zin.