De waarheid is het eerste slachtoffer van de vrede

‘Of dit een mislukking is? Nee, dat denk ik niet’, zei VN-secretaris Boutros Ghali enkele dagen na de val van Srebrenica op CNN. Ach, dacht iedereen; de waarheid is het eerste slachtoffer van de oorlog. Op dat moment - terwijl de eerste berichten over de massamoord op de in Srebrenica achtergebleven moslims circuleerden - kon niemand zich voorstellen dat de inname van de enclave in VN-kringen als een diplomatiek succes werd beschouwd.

Pas in oktober rezen de eerste verdenkingen. Uit transcripties van Amerikaanse codeberichten bleek dat de CIA van meet af aan op de hoogte was geweest van de Bosnisch-Servische militaire opbouw rond de enclave. De Amerikanen hadden echter geen alarm geslagen. Niet veel later lekte uit dat Unprofor- commandant Janvier in mei 1995 een geheime toespraak tot de Veiligheidsraad had gehouden, waarin hij liet weten dat de enclaves Srebrenica en Zepa een oplossing van het Bosnische conflict in de weg stonden.
Geen van de aanwezige westerse diplomaten had hem tegengesproken. Zelfs de berichten over geheime ontmoetingen van generaal Mladic met diverse Franse commandanten kort voor de val van Srebrenica werden uitgelegd als informele pogingen van Unprofor om de gijzelingscrisis op te lossen: vrijlating van de driehonderd gegijzelde Blauwhelmen in ruil voor humanitaire hulp aan de Republika Srpska. Nog altijd durfde niemand openlijk te veronderstellen dat Srebrenica en Zepa de werkelijke inzet waren geweest.
Een journalistiek monsterverbond van onder meer Channel Four, Newsday, NRC Handelsblad en France 2 heeft vorige week echter gegevens boven tafel gebracht die deze conclusie onontkoombaar maken: Srebrenica is opzettelijk aan de Bosnische Serviers uitgeleverd en de daaropvolgende massamoord is in opdracht van de VN-top zo lang mogelijk verzwegen. Het eigenmachtig optreden van de Franse Unprofor-commandanten, in opdracht van Chirac en met stilzwijgende instemming van de voornaamste bondgenoten en VN- diplomaten, leidde tot de capitulatie van Dutchbat.
Wat nu te doen? Voor een eis van genoegdoening is het te laat. Geen enkel excuus kan de doden tot leven wekken. Het is bovendien een illusie om te verwachten dat Chirac of Boutros Ghali openlijk schuld zullen bekennen. Hooguit kan Nederland voor de vorm bij het Joegoslavie-tribunaal in Den Haag een strafklacht tegen hen indienen wegens medeplichtigheid aan volkenmoord, maar zelfs dat zal niet gebeuren. De ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken hebben zoveel institutioneel en financieel belang bij de Nederlandse deelname aan vredesoperaties - immers de laatste bestaansreden van de krijgsmacht - dat zij de relatie met de VN en de Navo-bondgenoten niet in gevaar willen brengen. En de Bosnische moslims, die voor hun fysieke overleving afhankelijk zijn van de Navo-troepen, zijn al helemaal niet gebaat bij tweedracht in het westerse kamp.
Zo schenkt de nieuwe wereldorde ons alweer een nieuw inzicht: de waarheid is het eerste slachtoffer van de vrede. Kafka had het niet beter kunnen bedenken.