De waarheid verkocht

Zevenhonderdvijftig rand kost het rapport van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie in de boekhandel. Dat is ongeveer tweehonderdvijftig gulden. Veel geld, vooral met de woorden van de commissie in gedachten dat het rapport ‘zo breed mogelijk beschikbaar moet zijn’. Vijftig jaar apartheid doe je nu eenmaal niet af in een enkel A4'tje; vijf kloeke boekwerken had commissievoorzitter Tutu nodig om van zijn bevindingen verslag te doen.

Computerspecialist Steve Crawford uit Johannesburg heeft jarenlang in opdracht van de Waarheidscommissie de officiële website (www.truth.org.za) onderhouden. Bijna wekelijks publiceerde hij hierop de persberichten, de amnestieverklaringen en de verhoorschema’s van de commissie. Daarnaast hield hij via een digitale mailinglist journalisten van over de hele wereld op de hoogte van de vorderingen van Tutu c.s. Bij de publicatie van het eindrapport, oktober vorig jaar, publiceerde Crawford direct de integrale tekst van het rapport op de website. Aldus was via Internet het rapport ‘zo breed mogelijk’ beschikbaar gemaakt, geheel in overeenstemming met het devies van de commissie. Maar toen was daar de firma Juta & Co. Manager Eve Gray vond het rapport 'een van de belangrijkste documenten van de twintigste eeuw’, zei ze in de Zuid-Afrikaanse krant The Mail & Guardian, en kocht prompt alle rechten op. Niet alleen in druk, ook om het rapport online in te zien moet ineens zevenhonderdvijftig rand worden betaald. De toegewijde webmaster Steve Crawford werd vriendelijk verzocht direct zijn editie van het net te halen en zijn pro deo-handeltje in cd-roms met het hele rapport erop te staken. Alle rechten naar Juta. Crawford liet het er niet bij zitten en startte afgelopen maand een digitale handtekeningenactie (www.stevecrawford.com/campaign.htm) om het rapport terug te krijgen op de officiële website van de Waarheidscommissie. Een van de eerste reacties op de website: 'Het rapport is het collectieve geheugen van dit land, het is deel van onze geschiedenis. (…) Aan geschiedenis is geen prijs verbonden en een “selectief geheugen” - waar de Waarheidscommissie juist tegen streed - moet op iedere mogelijke manier bestreden worden. Zevenhonderdvijftig rand vragen is het aanmoedigen van een selectief geheugen.’ Afgelopen week verstuurde Crawford zijn voorlopig laatste bericht aan de journalisten die op de officiële mailinglijst van de Waarheidscommissie geabonneerd zijn. 'Ik heb goed nieuws en slecht nieuws’, schreef de webmaster. 'Het goede nieuws is dat ik tegenwoordig meer tijd heb om me bezig te houden met de campagne. Het slechte nieuws is dat ik ben ontslagen.’