De waarzeggende film van Nanni Moretti

‘Ik vraag de Heer om vergiffenis voor wat ik op het punt sta te doen en ik weet niet of Hij me kan vergeven. Ik heb het gevoel dat ik hoor tot degenen die niet kunnen leiden, maar geleid moeten worden. De gids die jullie nodig hebben kan ik niet zijn.’

Medium piccoli habemus papam

Dat zegt de paus van regisseur Nanni Moretti aan het einde van zijn film Habemus Papam uit 2011. Een kwetsbare Michel Piccoli verschijnt in vol ornaat op het balkon van de loggia van de Sint Pieter om de al dagen wachtende gelovigen op het afgeladen plein deze mededeling te doen. Nee, ik zal niet jullie nieuwe paus worden. ‘Ik kán het niet!’ zoals de topacteur Piccoli een aantal keer tijdens de film wanhopig uitschreeuwt. Hij probeert weg te lopen uit het Vaticaan, dwaalt dagen door Rome, maar ze vinden hem terug. Hij wordt in zijn habijt gehesen, de loggia op geduwd, iedereen is tevreden: eindelijk, daar staat hij, Habemus Papam. Want daar gaat het maar om, dat er een poppetje op het balkon staat dat aan onze verwachting voldoet.

Nanni Moretti’s eng rake toekomstvoorspelling uit 2011 weigert hij nu het echt is gebeurd te claimen. De hele wereld heeft gebeld naar zijn productiemaatschappij Sacher Film in Rome, maar Moretti had zelf vijf minuten nadat het aftreden van Benedictus XVI wereldkundig was gemaakt al aan zijn secretaresse laten weten: ‘Ik geef geen commentaar.’ Zijn commentaar zit in Habemus Papam, die als je hem nu terugziet verbluffend de spijker op z'n kop slaat. Daar was het Moretti niet om te doen, want hij is geen waarzegger, maar het is toch bijzonder.

Moretti geeft geen commentaar, en Piccoli is in grote woede ontstoken toen iemand uit Italië hem belde met dezelfde vraag. ‘Ik vind alleen al het idee om dit bericht te gaan becommentariëren smakeloos, plat en dom’, aldus deze 87-jarige dinosaurus van de Europese auteursfilm. ‘Ik ben niet de paus, ik heb alleen een personage vertolkt!’

En natuurlijk hebben ze allebei gelijk, Moretti en Piccoli. Dat is het verschil tussen kunst en werkelijkheid. Toch doemt de avond van 31 mei 2010 ineens weer op in het geheugen. De lichten schoten aan in het pauselijke appartement en Moretti stond aan de rand van het Sint Pietersplein een scène voor Habemus Papam op te nemen met buitenlandse journalisten. Hij keek meteen omhoog, alsof hij erop had gewacht. ‘Hij ziet ons’, zei hij met zijn hese stem.