De weg naar paars ii

Hoe minder de onderhandelaars zeggen, des te meer is het uur van de fractievoorzitters gekomen. Een enkele keer valt het op. Bijvoorbeeld toen Klaas de Vries zijn eindrapport afleverde. ‘Onderhandelen zonder voorwaarden vooraf’, was een ruimhartige conclusie van de PvdA'er. D66 seinde de journalisten in. Natuurlijk had D66 eisen op tafel.

De D66-woordvoerder heeft het niet makkelijk. Het is ‘Ja mits’, of 'Nee, tenzij’. Het is Borst en Van Mierlo of De Graaff en van Boxtel. Paradoxaal genoeg is het compromis tussen de nuances van D66 moeilijker dan het compromis tussen PvdA en VVD.
De week van Hemelvaart was de week van de 'Nee, tenzij’-ers. Laten wij ons niet binden in een gemeenschappelijk motto van Paars II. Eerst moeten maar de moeilijke punten van tafel. De 'Nee, tenzij’-ers hebben haast. Hoe groter de afstand van de nederlaag, des te onbegrijpelijker het afhaken om futiele redenen.
De gekozen burgemeester wordt gefutiliseerd in de ambtelijke gehaktmolens. Onderzoek zal uitwijzen dat dit issue onverbrekelijk samenhangt met een wijziging van ons kiesstelsel. Compromissen, zoals aangedragen door burgemeester Peper van Rotterdam, blijken dan een vorm van coöptatie op te leveren die niemand bevredigt.
Hoe dan ook, het gevraagde ambtelijk advies voldoet perfect aan de eis van onthaasting. Hetzelfde geldt voor de instelling van drie 'clusters’ voor de oplossing van de sociaal-economische vraagstukken.
Het door topambtenaren geconstateerde gat van Zalm reduceert de ombuigingsloze ruimte voor extra’s tot nul achter de komma. Dus geen extraatje voor Borst (zorg) zonder beperkingen voor Bolkestein (lastenverlichting) of voor Kok (onderwijs, politie, minima).
Moeten PvdA en VVD twee keer betalen voor hetzelfde (deelname D66)?
Je voelt nu al het dilemma voor D66 aankomen. Het is meer zorg óf de gekozen burgemeester. Nu zal meer zorg er vanzelf wel komen. Maar de vraag is hoe. Uitbreiding van het ziekenfonds (PvdA) of afschaffing daarvan (VVD)?
Betalen wij collectief voor de noodzakelijke extra zorg of moeten vooral de doorsnee inkomens een extra bijdrage leveren? De rechtse rekenaars van D66 zullen inzetten op een omvangrijk bezuinigingspakket. Maar dan haakt de PvdA af. En die partij hebben zij weer hard nodig voor de gekozen burgemeester en voor de extra zorg.
Kok heeft één keer D66 laten afhaken. In 1989. Daaraan heeft hij weinig plezier beleefd. Maar de Kok van nu is een andere en de De Graaff van nu is in elk geval een andere dan de Van Mierlo van toen. Toch zal Kok in eerste instantie kiezen voor een 'samen uit, samen thuis’.
Want een kabinet-Kok II komt er hoe dan ook. Dus ook zonder de VVD. Maar wat doet D66, als het een min of meer gekozen burgemeester en extra geld voor zorg krijgt in een niet-paarse combinatie? Is ook dan het oppositionele verlangen te sterk? Want deelname aan zo'n kabinet is in zekere zin dubbel verraad. Verraad aan 'de kiezer beslist’ en verraad aan Paars.
Zo bezien heeft de worsteling van D66 weinig te maken met de inhoud van haar eisen. D66 staat niet voor inhoud. D66 staat voor sfeer. Zo bezien is het toeval dat D66 kiest voor meer zorg. Als Weijers 'Ja’ had gezegd - 'het is een jongetje en hij heet Hans’ - dan had D66 nu gehamerd op het belang van technologie en innovatie en op marktwerking. Twee erkende prijsopdrijvers in de zorg. Zo bezien hebben wij met het 'meisje’ Els Borst nog geluk gehad.
Intussen hebben wij een nieuwe Tweede Kamer onder leiding van Jeltje van Nieuwenhoven. Deze kamer wacht tot nu toe lijdzaam af. Geen discussie over het gat van Zalm, geen gezamenlijk aanbod voor een linkse meerderheid, geen demissionair aftredende ministers (zoals Van Thijn en Hirsch Ballin in 1994), geen fractievoorzittersdebat over de verkiezingsuitslag.
Wij zullen het oude D66 nog eens missen.