De weg naar paars ii

De komst van Paars II heeft iets onvermijdelijks. Vandaar de berusting in de publieke reactie. Als zich een heuse crisis aankondigt, is er eerder sprake van ongeloof dan van ontwaken uit de lethargie.

Bijvoorbeeld over het feit dat de spelers pas bij het naderen van het eindsignaal het ontbreken van de hoekvlaggen ontdekken. Die waren voor de wedstrijd al geplaatst door de Centraal Economische Commissie. Die had het speelveld kleiner gemaakt dan het CPB voor de verkiezingsprogramma’s had ontworpen. In die programma’s werd nog gerekend met een behoedzame ruimte van zes miljard en ook met niet door compromissen aangetaste bezuinigingen. De topambtenaren kozen voor een compact middenveld, waarin voor een linksbuiten nauwelijks te scoren was. In pure behoedzaamheid komt Marc Overmars niet tot zijn recht. Maar zelfs de behoedzame Jacques Wallage niet.
Nu is behoedzaamheid het kenmerk van coach Kok. Wallage heeft dan twee mogelijkheden. Hij past zich aan of hij verlaat het trainingskamp. Misschien wel naar Groningen. Toch is er ook een derde mogelijkheid. Dan moeten Melkert en Vermeend uit het al te druk bezette middenveld teruggetrokken worden. Hun belastingplan vergt ruim drie miljard. Dat beperkt in het behoedzame concept de actieradius van Wallage. En dwingt hem later uit te leggen dat de PvdA de verlaging van het toptarief voor de twee procent rijkste Nederlanders van zestig naar 52 procent belangrijker vindt dan meer geld voor zorg, onderwijs en hulp aan de armsten.
Een betere inkomensverdeling is budgettair neutraal mogelijk. Verhoog het minimum extra en betaal dat uit een aantal fiscale besparingen, waarover kennelijk overeenstemming bestaat. Dan heeft de belastinghervorming geen smeergeld nodig. En dan blijft er meer geld over voor zorg en onderwijs. De politieke winst is dat Kok noch Zalm de PvdA-fractie van budgettaire frivoliteit kunnen beschuldigen.
Het is de vraag of Zalm blij zal zijn met deze bekering tot zijn norm. De VVD gaat ongetwijfeld op zoek naar een ander prominent lid, dat in navolging van Linschoten de PvdA voor de laatste keer waarschuwt. Maar hoe bang moet de PvdA zijn voor een breuk? Als de VVD breekt, moet zij overeenkomstig een lange vaderlandse traditie de kans krijgen om te laten zien dat ze in staat is een kamermeerderheid achter zich te scharen. Als het om de Zalmnorm gaat zal haar dit wellicht nog lukken, maar niet als het om de omvang en aard van de belastingverlichting gaat. En zeker niet als die lastenverlichting ten koste van zorg en onderwijs gaat. Juist de belastingplannen van de VVD markeren haar isolement in een linkser geworden Kamer. Als het CDA een knip voor zijn neus waard is, kan het niet meedoen aan zo'n vorm van kiezersbedrog. Overeenstemming met D66 in een constellatie VVD-CDA-D66 betekent voor die partij alleen maar voortgezette zelfmoord. Als er nog gerechtigheid is, keert de VVD met hangende pootjes terug.
De situatie die dan ontstaat vraagt een nieuwe Jaap Burger. Net als Paars had Biesheuvel ingezet op voortzetting van zijn conservatieve coalitie. Daarin werd hij geholpen door een progressief blok van PvdA-PPR en D66, dat regeren met de toenmalige grootste CDA-bloedgroep - de KVP - had uitgesloten. Nederland leek onregeerbaar, maar Burger brak in. Zijn er nog Boersma’s en De Gaay Fortmans in het CDA en GroenLinks?
De grootste overwinning op Bolkestein kan Wim Kok behalen door met behulp van een jonge Burger alsnog het tweede kabinet-Den Uyl tot stand te brengen.