De weg naar paars ii

Het beursvirus heeft Den Haag bereikt. We praten alleen maar over het verdelen van meevallers. De politieke vernieuwing leidt tot acuut geheugenverlies. En dat vormt de beste basis voor de herhaling van oude fouten. De meevallers worden weggegeven aan belastingverlichting en extra uitgaven, dat wordt nu vastgelegd. Jammer genoeg kan zelfs het meest doortimmerde regeerakkoord niet de realisatie van de meevallers garanderen.

Ook de relatie tussen beoogde bezuinigingen en wat er werkelijk van terechtkomt, is nogal wankel. Departementen zullen de nieuwe efficiency-kortingen wegstrepen tegen de zogeheten beleidsintensiveringen. Onder de streep resulteert als nieuw beleid vooral het smeergeld voor de belastingoperatie. Dat is een conjunctureel riskante operatie, die wel de huizenprijzen verder kan opjagen maar de uitkeringsgerechtigden geen soelaas biedt.
Zalm zal net zoals Zijlstra zijn mooie norm opgeofferd zien op het altaar van de rising expectations. Het land van de rijzende zon zet intussen zijn stempel op een uitdijende olievlek, die het Westen gevaarlijk nadert. Gelukkig wordt ons land nu al beschermd door de euro.
Des te opmerkelijker is het dat het Europese beleid geen echt issue is tijdens de formatie. Moet Europa nu wel of niet een gemeenschappelijk sociaal en werkgelegenheidsbeleid voeren als complement van de monetaire integratie? Mag Europa zijn eigen economische orde - een sociale markteconomie - verdedigen op de fora van de wereldhandel en de internationale haute finance? Moet Nederland niet het voortouw nemen bij het uitbannen van de binnen-Europese fiscale concurrentie in plaats van haar voortdurend aan te wakkeren? Moet Nederland niet via een faire bijdrage aan de structuurfondsen de ongelijkheid in startpositie van de armere streken in Europa helpen slechten? Kortom, moet Nederland er niet alles aan doen om Europa in de ogen van de zwaksten op dit continent als teken van hoop in plaats van bedreiging te tonen?
Maar Paars is provinciaals en preekt alleen voor eigen parochie. Daaraan zal de beoogde minister van Buitenlandse Zaken niets veranderen. De kosmopoliet Bolkestein heeft zich juist opgeworpen als protagonist van het provinciaal belang. De koopman Bolkestein werpt zich op als predikant van het nieuwe realisme. Hij houdt nu eenmaal meer van het frapperend vertoog over de zegeningen van de handel dan van de handel zelf. Spreken staat boven het handelen en nog meer boven het onderhandelen. Zijn ongeduld verdraagt geen difficulteren. In Europese sessies zal hij zijn waakhond Zalm missen. Maar gelukkig is er dan nog altijd Wim Kok. Die heeft in Nijenrode geleerd dat taal het instrument bij uitstek is van de echte handel.
We mogen de onderhandelaars intussen misschien wel dankbaar zijn dat zij het belangrijkste onderwerp van de komende periode opengelaten hebben, namelijk Europa. Minister Bolkestein hoeft dan het dualisme niet te missen. En dat dualisme is dubbel. De VVD-leider heeft al eerder in de Tweede Kamer ervaren hoe eenzaam zijn positie kan zijn. Toen verklaarde hij Frankrijk de oorlog vanwege Duisenberg. Diezelfde eenzaamheid zal hij in Europa ervaren, zeker als Kohl door Schröder is afgelost. Het is een Europa van de sociaal-democraten. Bolkestein wordt een tweede Van Mierlo: beiden parlementariërs van uitzonderlijke klasse, die het niet konden nalaten om als ministers het Peter-principe te tarten. De komende dagen wordt duidelijk hoeveel gezelschap Bolkestein in Paars II krijgt bij zijn poging om hoger te grijpen dan zijn vermogen. En of dat vooruitzicht Bolkestein echt trekt…