Film

De weg naar verwondering

FILM The Fountain

De dood als scheppingsdaad is het ambitieuze thema van The Fountain, de nieuwe film van de Amerikaanse regisseur Darren Aronofsky, maker van het eigenzinnige Pi (1998) en Requiem for a Dream (2000), een deprimerende film over verslaving. Net als deze films is ook The Fountain deels mislukt. Aronofsky is geen David Lynch; het lukt hem niet de kijker bij zijn eigen, vervreemdende benadering van het materiaal te betrekken. Toch is The Fountain een interessante film, doordat de regisseur de vertelling laat overvloeien met ideeën die hij op visueel verbluffende wijze vormgeeft. De prachtige special effects zijn de bouwstenen van een spirituele wereld waarin dood, verlichting en wedergeboorte hand in hand gaan.

Dat de film teleurstelt, zou met de problematische productiegeschiedenis ervan te maken kunnen hebben. Aronofsky begon na te denken over een ‘spirituele sciencefictionfilm’ nadat hij The Matrix van de gebroeders Wachowski had gezien. Dat is het uiteindelijk niet geworden. The Fountain is meer The Matrix zonder de popculturele referenties, of Kubricks 2001: A Space Odyssey zonder de innerlijke logica. Wat betekent: je kijkt geboeid, maar doorgaans is het alsof er een muur tussen jou en het beeld wordt opgetrokken. Er is weinig om aan vast te houden. Dat komt door de narratieve overdaad. Zo zijn er drie verschillende verhaalwerkelijkheden: Hugh Jackman en Rachel Weisz spelen in de huidige tijd de rollen van dr. Tom Creo en zijn aan kanker lijdende vrouw Izzi Creo. Daarnaast zijn ze respectievelijk Tomas, een Spaanse soldaat, en de Spaanse koningin Isabella tijdens de Inquisitie. In een derde, spiritueel domein bevindt Jackman zich, als een soort boeddha, ergens in de ruimte in een bubbel, waarin de symbolische wereld-boom Yggdrasil uit de Noorse mythologie groeit. Deze boom keert terug in de andere delen van de film, bijvoorbeeld in het Spaanse deel als conquistador Tomas in het Maya-rijk naar de Genesisboom, die van leven, speurt. Ondertussen gaat het al slechter met Izzi, terwijl haar minnaar dr. Creo als een waanzinnige naar een medisch wonder zoekt om haar leven te redden.

Er ontspint zich een verhaal waarin verschillende mythologieën, werkelijkheden en personages uiteindelijk in elkaar overvloeien. Het is een film over angst voor de dood, en derhalve ook over de betekenis van het leven. Is de dood het einde of het begin? Daarnaast, en dat is misschien nog de mooiste thematische draad, ontwikkelt zich als een constante ondertoon het thema van de koppeling tussen de dood en artistieke creatie. Terwijl Izzi tegen het naderende einde strijdt, schrijft ze een boek. Dat bevat het verhaal van Tomas, Isabella en de speurtocht naar Eden in het Maya-rijk, naar de Genesisboom. Om de locatie in de jungle te vinden, heeft Tomas een antieke dolk met daarop een geheime kaart. Dit wapen heeft dezelfde vorm als de punt van de vulpen waarmee Izzi haar verhaal schrijft. Dat is een mooi motief: de scheppende kracht, kunst (zie ook de achternaam Creo, die doet denken aan ‘crea’), leidt naar de dood, maar ook naar verlichting. Een Maya-priester zegt tijdens het stervensmoment tegen Tomas: ‘Death is the road to awe.’

Verwondering, awe, overheerst inderdaad steeds meer naarmate je langer over The Fountain nadenkt. Het is een film die uiteindelijk veel beter is dan hij in eerste instantie lijkt, en daardoor een film om meer dan één keer te zien.

Te zien vanaf 3 mei