Toneel

De zelfmoordterrorist en zijn slachtoffers

Toneel: mightysociety 2+3

Mightysociety is een project van Eric de Vroedt (1972), theatermaker. Er zijn tien voorstellingen voorzien in een periode van enkele jaren. Allemaal over «prangende actuele kwesties». Over nummer één – het krankzinnige gevecht tussen spindoctors die een landelijke politicus pogen te lanceren – schreef ik op deze plek in het najaar van 2004. Ik kwam door elkaar geschud die voorstelling uit. Intelligent geschreven, helder geregisseerd, scherp gespeeld. Nu zijn er mightysociety 2+3, over een zelfmoordterrorist en zijn (potentiële) slachtoffers. De politicus met wie de spindoctors zich in deel 1 bezig hielden, Jos Kweker, is intussen premier geworden. Zijn chef van de veiligheidsdienst («Wim») trekt aan de touwtjes. Aan die touwtjes hangt Evert Hertmans, employé van de dienst. Hij is chantabel en manipuleerbaar. Om de door Hertmans regelmatig vervloekte Wim hangt de stank van een staat-in-de-staat. Als het internationale terrorisme hier niet snel komt, dan organiseert de staat-in-de-staat dát het er komt. De arme Evert Hertmans gaat vanavond, vermomd als Ibrahim K., de moeder van alle Hollandse aanslagen plegen. Door middel van een explosieve rugzak. De bezoekers van mightysociety 2 (we zijn met vijftien kijkers) horen zijn relaas aan op een troosteloze hotelkamer. Wie mightysociety 3 bezoekt (dat moet op een ándere avond, de volgorde doet er overigens niet toe) belandt in een penthouse, gesitueerd in een theaterzaal. Hier ontmoeten we bewoners en gasten van een «healing party»: tussen kaarsen en wierookgeuren één-worden-met-jezelf.

Als dramatische constructie is mightysociety 2+3 slim opgebouwd, Eric de Vroedt komt een heel eind. In de hotelkamer van deel 2 krijgen we het relaas van de terrorist meedogenloos ingemasseerd. Dat verhaal doet pijn aan ogen en oren; om oog in oog te staan met een opgejaagde loser die als het ware achter zijn eigen rug om in een fuik is gelopen, dat voelt weinig minder dan als verstikkend. Het mooie van de tekst (en van het spel van Bram Coopmans) is dat je als toeschouwer in het hoofd van die man komt te wonen. Je volgt zijn spoor terug. Het is om gek van te worden. Ik wilde geregeld opstaan: hou hiermee op, pijnig jezelf niet zo, je bent besodemieterd. Ik bleef als verlamd op mijn bankje zitten. Dacht radeloos met het personage mee. En bedacht achteraf: zo kan het medium toneel werken; de fuik van het personage wordt de fuik van de toeschouwer. Als kijker (realiteit) ga je met de nagespeelde persoon (fictie) meedenken.

In het theaterpenthouse, waar deel 3 zich afspeelt, leek iets omgekeerds te gebeuren. Ik zag relatiedrama’s, model: moderne klassieker – Edward Albee, Lars Norén. Slim geparafraseerd. Lekkere oneliners. Goeie grappen. Uiteindelijk net iets té koket, net iets té slim en net iets té bedacht. Goed geschreven, mooi gespeeld. Als mightysociety 2+3 elkaar in deel 3 eventjes in het schemerdonker benaderen – de beoogde zelfmoordterrorist uit de hotelkamer stapt (tekstloos) het penthouse van deel 3 binnen – dan is dat spannend. Als kijker vraag je je af: welk spel wordt hier gespeeld? Wie jaagt op wie? En vooral: waarom? Het is voorbij voor je het weet. Dat is ook goed aan mightysociety 2+3. Er komt zelfs geen begin van een antwoord op de opgeworpen vragen. Wij, de bevoorrechten, de schuldeloze toeschouwers, worden de nacht in gestuurd met een hoofd vol macaroni. Op naar deel 4! In 2007. Over globalisme en individualiteit.

Tournee tot en met 20 mei www.mightysociety.nl