De zwijnen van de vpro

‘Oud geld’, de dramaserie van Avro en IDTV over de bankiersfamilie Bussink (auteurs: Maria Goos en Hugo Heinen, regie: Willem van de Sande Bakhuyzen), gaat er tot januari 1999 tussenuit. Vergeet dan niet te kijken en ga vooral niet af op het nurkse oordeel in de VPRO-gids. ..LE Dennis Potter hield van tv-drama en niet van theater. Om artistieke redenen maar ook omdat hij niet van het publiek hield. Daar zat een ‘politiek’ aspect in: het elitaire van theater versus het democratische van televisie. Maar ook een triviaal: bij de televisie zit je ‘met je niet al te beste gedrag’, ga je naar de wc, neem je een pilsje, praat je terug of met elkaar. Potter gunde zijn kijkers de vrijheid waar hij aan hechtte, maar slaagde er, paradoxaal, in ontelbaren te kluisteren. Zijn Singing Detective is zo gelaagd dat je de structuur niet in ÇÇn keer doorgrondt.

Het is, begrijp ik uit een interview, precies vanwege die publieksvrijheid dat Maria Goos na Oud geld weer voor toneel wil schrijven. Dat de kijkers de lotgevallen van de familie Bussink onder het strijken bekijken, is haar een gruwel. Drie jaar parels duiken om ze aan zwijnen te voeren - in die zin is drama-auteur een ondankbaar beroep. Maar er staat een enorm publieksbereik tegenover. Bovendien is er een veel grotere bedreiging voor serieuze tv-makers: de arrogantie jegens televisie van uitgerekend degenen die zij bij het maken in gedachten hebben; en de verwante wijze waarop uitgerekend delen van de ‘kwaliteitspers’ hun producten bespreken.
Want het was weer raak bij Oud geld. Dit keer in de VPRO-gids. Bij aflevering ÇÇn schreef dat blad onder de kop 'Nieuwe dramaserie komt niet uit de verf’ dat Oud geld niet zo veel nieuws te bieden heeft, dat de tegenstellingen tussen de personages 'zo plat als een dubbeltje’ zijn, dat het allemaal te makkelijk is ('een paar tegenovergestelde karakters en wie maakt je wat’). Met als uitsmijter dat we van de makers mogen verwachten 'dat ze over voldoende zelfkritiek beschikken om te zien dat het niveau niet aan de verwachtingen voldoet’. Neerbuigender kan het niet: 'Je weet best dat je er niks van gebakken hebt.’
Doet z'n stukje, plat als een dubbeltje, er iets toe? Verdomd veel, vrees ik. Hoeveel VPRO-leden, potenti‰le kijkers naar serieus drama, beginnen er op gezag van hun blad niet eens aan? 100.000? 200.000? Dat dupeert in het kijkcij- fergeweld niet alleen hen maar ook de Avro, die met een duur project de nek uitsteekt, producent IDTV, de subsidi‰nten en daarmee ieder die probeert een volwassen dramacultuur van de grond te krijgen en ieder die daar als consument van profi- teert. En het meest natuurlijk de makers.
Pleidooi is destijds op vergelijkbare wijze 'ontvangen’ door de Volkskrant (die zich de laatste tijd lofwaardig revancheert door serieuze aandacht voor televisie), maar doordat Pleidooi per aflevering een afgerond geheel vormde, konden spijtoptanten makkelijk aansluiten. Bij een serie als Oud geld is dat moeilijk. Elke lezer weet dat het nieuwe boek waaraan hij begint inspanning vereist: hij begeeft zich in een wereld waarvan hij de grammatica moet veroveren. Pas dan is hij gewonnen. Of niet.
In Oud geld had (en houd) ik moeite met de rol van de volkse popmuzikant, die afleveringen lang brullend, huilend, vallend zozeer de manische tegenpool van zijn sjieke, ingetogen schoonfamilie vormde dat hij onbedoeld op de lachspieren werkte - daarmee ergernis oproepend. Maar op de foto bij het VPRO-stukje staan Annet Nieuwenhuijzen en Eric van der Donk. Hoe kun je voorbijgaan aan het feit dat zij (klassiek theateractrice) en hij (tv-acteur) niet alleen schitterende rollen spelen maar ook een prachtig beeld geven van een oud echtpaar met alle gedeelde ervaringen, verwijten, incidentele tederheden, vergroeidheid en eenzaamheid? Ik zag dat eerder alleen zo mooi in A Family at War (hier De familie Ashton). En die ongelooflijke rollen, door spel en tekst, van Carine Crutzen, Gijs Scholten van Asschat, Mark Rietman. En de wonderbaarlijke come-back van Annemarie Prins! Het is niet anders: de zwijnen zaten dit keer bij de VPRO. Maria, laat ons niet in de steek.

  • Roseanne, ofte wel de verloedering van een prachtserie. Sinds de lower-class-hoofdpersoon de loterij won gebeurde met de serie wat veel armen overkomt wanneer ze miljonair worden: vrije val naar de goot. NCRV, zaterdag 19.07, Nederland 1 +/- Hertenkamp. Prachtacteurs (Mug met de Gouden Tand) en geweldig regisseur (Pieter Kramer) blijven steken in te makkelijk commentaar op modern egocentrisme en hedendaagse gektes. VPRO, donderdag 20.30 uur, Nederland 3.