De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

De Zwitserse neutraliteit lijdt onder Cryptoleaks

Bern – De Zwitserse neutraliteit liep een geduchte knauw op met ‘Cryptoleaks’, de reeks onthullingen die de Duitse freelance journalist Peter F. Müller afgelopen week deed in samenwerking met The Washington Post, de Duitse zdf en de Zwitserse omroep srf over het spionageschandaal rond Crypto AG. Deze Zwitserse firma leverde van de jaren zeventig tot twee jaar geleden coderingsapparaten made in Switzerland aan leger, politie en veiligheidsdiensten van meer dan honderd landen, waarmee deze hun geheimste berichtenverkeer konden versleutelen. Wat zij niet wisten was dat Crypto AG sinds 1970 via een postbusfirma in Liechtenstein een mantelorganisatie was geworden van de cia en de West-Duitse inlichtingendienst bnd. Dankzij de algoritmes in de Crypto-apparatuur werden deze op de hoogte gehouden van de opperste staatsgeheimen uit alle windstreken. Het snelle verlies van het Argentijnse leger in de Falklandoorlog in 1982 zou aan Crypto te danken zijn. Ook het Libië onder Kadhafi en het Iran onder Khomeini werden met behulp van lekkende Crypto-apparatuur afgeluisterd. Toen de Duitse spionagedienst in de jaren negentig afhaakte, sprong de Nederlandse bvd in, samen met elektronicagigant Philips, die apparatuur ontwikkelde waarmee de cia de Turkse Navo-partner bespioneerde. Gesproken wordt van de grootste spionageslag sinds de Tweede Wereldoorlog.

In Zwitserland hebben de onthullingen tot een politieke crisis geleid. Het gehele leerstuk van de Zwitserse neutraliteit ligt te grabbel. Uit de geopenbaarde cia-documenten blijkt dat de Zwitserse regering op de hoogte was van ‘Operatie Rubicon’. Oud-minister (Bundesrat) Kaspar Villiger ontkent dat in alle toonaarden. Een oud-medewerker van Crypto verklaarde tegenover de srf dat hij in de jaren negentig de Zwitserse politie op de hoogte had gebracht dat er iets goed mis was met de Crypto-apparatuur. Maar deze ondernam niets. Ook de legerleiding liet de zaak ongemoeid. De zoon van Crypto-oprichter Boris Hagelin zou in 1970 bezwaar hebben gemaakt tegen de overname van het bedrijf door de cia en de bnd, en kwam kort daarop bij een verkeersongeluk om het leven. In Zwitserland wordt de impact van Cryptoleaks al vergeleken met het zogeheten Fiches-schandaal van dertig jaar geleden, toen bekend werd dat de Zwitserse geheime dienst bijna een miljoen inwoners liet bespioneren als potentiële staatsvijanden. Oud-rechter Niklaus Oberboter moet in juni met een rapport komen waarin de rol van de regering in het spionageschandaal wordt ontleed.