Kaapstad – Na negen jaar van uithollen van de democratie onder leiding van president Jacob Zuma is het nu de hoogste tijd om te voorkomen dat Zuid-Afrika definitief in handen komt van een kleptocratische kliek die de grondwet aan zijn laars lapt. Dat betoogt het recent gelanceerde initiatief Defend our Democracy, dat wordt gesteund door 337 prominente individuen en organisaties, onder wie religieuze leiders, vakbondsactivisten, oppositieleiders, academici, zakenlui en zelfs anc-politici. Bekende namen zijn die van Cheryl Carolus en dominee Frank Chikane, die hun sporen hebben verdiend in de anti-apartheidsbeweging. Defend our Democracy komt voort uit het idee dat het anc de boel heeft verziekt en dat er geen uitzicht is op een einde aan de heerschappij van de partij die in 1994 met Nelson Mandela aan de macht kwam. Het anc heeft als ‘bevrijdingspartij’ alle verkiezingen met ruime meerderheid gewonnen, terwijl de oppositie blijft ploeteren. ‘Iedereen klaagt, het is als een nachtmerrie waaruit je maar niet ontwaakt’, zei Chikane tijdens de lancering.

De druppel die de emmer deed overlopen was de weigering van ex-president Zuma om voor de commissie-Zondo te verschijnen, die onderzoek doet naar fraude en corruptie onder zijn bestuur. Zuma kan volgens Defend our Democracy rekenen op de steun van ‘gevaarlijke en antidemocratische groepen’, die hebben aangekondigd dat ze hun leider desnoods met geweld zullen bijstaan.

Het is niet de eerste keer dat een dergelijk initiatief de Zuid-Afrikaanse democratie probeert te redden. Tijdens het tijdperk-Zuma (2009-2018) werd Save South Africa opgericht, die grote anti-Zuma-demonstraties organiseerde. Defend our Democracy gaat verder dan het aanwijzen van een hoofdschuldige en richt zich op het hele anc, dat er onder leiding van de hervormingsgezinde Cyril Ramaphosa niet in slaagt zich van de drek van corruptie, nepotisme en straffeloosheid te ontdoen.

Het wachten is op het moment waarop het anc uiteenvalt in verschillende facties. Er is een verbeten strijd gaande tussen Ramaphosa’s hervormers en het corrupte kamp dat zich heeft verenigd rond Zuma en de machtige secretaris-generaal Ace Magashule, tegen wie meer dan zeventig beschuldigingen van fraude en corruptie lopen.

Een beweging is niet genoeg om een werkelijke machtsverschuiving te bewerkstelligen, waarschuwt politiek columnist Carol Paton in Business Day, zeker niet in tijden van covid, waarin massademonstraties verboden zijn. ‘Maar het is een teken van verdere verdeeldheid binnen het ooit zo machtige anc, met zichtbare groene scheuten van politieke verandering.’