TONEEL

Demasqué

Interest

Mooi, oud woord: interest. Betekent: percentsgewijze vergoeding voor geleende zaken. Lekker dreigend woord ook: de percentuele afbetaling hangt als een zwaard van Damocles boven de potentiële slachtoffers. De Scheringa’s in deze wereld spreken liever van rente, of de omkering daarvan: provisie. Maar in-te-rest, dat zingt ook beter, als een soort zagende kiespijn. Interest, zo heet ook het (voor)laatste stuk van Rob de Graaf (zijn laatste gaat deze week in première). Plaats van handeling: een luxe chalet in Zwitserland, logeeradres voor Elzeline, een beschaafd-rijke weduwe van begin vijftig, en haar jongere vriend Boy, een scharrelaar met ruime kampeerervaring. Men is voor het paasweekend in afwachting van dochter Tzara, die ambities heeft in de postmoderne dans, en haar minnares Alix, beeldend kunstenaar in wol. Ook zoon Diederik komt zijn opwachting maken. Hij is een succesvolle ‘groene’ ondernemer. In de dagdromen van gastvrouw Elzeline hangen er ijzige doodswolken boven het chalet. Dat is overdreven maar overdrijving ligt in haar aard, ze compenseert er als het ware haar tot nu toe frivole maar lege leventje mee.
Dit weekend slaat voor haar het uur van de waarheid: ze staat op het punt haar liggende gelden te investeren in een wat mistige onderneming van boyfriend Boy, en zulks aan haar kinderen te melden. Maar dochter Tzara wil een hypotheekgarantie voor een studio annex atelier. En zoon Diederik heeft een gezond wantrouwen jegens de in zijn ogen louche ondernemingen van stiefvader Boy. De berglucht is helder, het meubelhout kurkdroog, de drank is per strekkende meter ingekocht, de lont kan in het kruitvat. En branden zal het.
Interest is niet alleen een inventief gecomponeerd toneelstuk, het is in de regie van Willibrord Keesen ook een enerverende toneelavond geworden. Dat komt voornamelijk omdat Rob de Graaf zijn personages bijna allemaal laat schaken op verschillende borden tegelijk, waarbij ze ook in verschillende toonaarden spreken: van kalm resumé tot zinderende woedeaanval. Interest is eigenlijk een geraffineerde sitcom, waarbij de taal als het ware de situatie dicteert, in plaats van andersom. De figuur van Boy (Xander Straat) ontpelt zichzelf: onder die quasi-gevoelige scharrelaar zit ook een zeer berekenende controlfreak. Dochter Tzara (een fel gebekte rol van Mariana Aparicio Torres) legt dit weekend haar masker van artistiekerige linksigheid en gepassioneerde lesbienne af en ontpopt zich als een wild om zich heen meppend, inhalig kreng. Ze heeft niet eens in de gaten dat haar Alix (Anna Schoen) al lang bezig is te stikken in hun relatie, die wacht alleen nog op een aanleiding. Diederik (een mooi vileine Joeri Vos) omschrijft zijn primaire kwaliteit als volgt: 'Ik ben een soort lamp - en een lamp kun je niet kwalijk nemen dat hij een helder licht werpt op de dingen om zich heen.’ In al zijn watervlugge taalspelletjes is hij misschien wel de meest allenige in dit psychosociale démasqué.
Midden in de handeling staat Elzeline, die jarenlang met een geslepen boef annex ranzig sujet moet hebben geleefd - de appels zijn inderdaad niet ver van de stam gevallen - en die op het punt staat een paar slangenhuiden achter elkaar van haar lijf te trekken, in de loop van de handeling ook vastbesloten raakt met een schoongemaakt hoofd verder te leven. Monique Kuijpers doet dat excellent, overtuigend in haar briljant schakelende acteren, maar ook - en juist - in het tonen van de onttakeling van Elzeline’s zekerheden. Aan het eind ontroert ze tot diep in de vezels, omdat ze het meest naakt is van allemaal. 'Wat ik niet weet, dat kan ik niet zeggen.’ Een verdomd mooie toneelavond!

Interest staat van 18 t/m 23 januari in De Brakke Grond in Amsterdam