Democratisch rusland stemt communistisch

Naarmate duidelijker werd dat de Communistische Partij van de Russische Federatie van Gennadi Zjoeganov de Doema-verkiezingen zou gaan winnen, haastten meer Russische democraten en buitenlandse waarnemers zich uit te leggen dat die verkiezingen helemaal niets voorstellen: het Russische parlement is volstrekt machteloos, Rusland is een presidentiele democratie en Jeltsin hoeft zich voor de samenstelling van de regering niets aan te trekken van de verkiezingsuitslag.

Dat klinkt niet zo democratisch. Het is nu de communistische leider Zjoeganov die het democratische recht aan zijn zijde lijkt te hebben als hij aftreden van de regering van premier Tsjernomyrdin eist. Zjoeganov ziet er uit als een gestaald kaderlid, niet als een jonge manager, zoals in Polen de nieuwe ex-communistische president Kwasniewski, hij schaamt zich niet voor de betiteling ‘communistisch’ en ongetwijfeld hebben veel nostalgische communisten op hem gestemd. Maar zijn programma klinkt eerder sociaal-democratisch dan leninistisch, hij wil zeker niet alle hervormingen ongedaan maken, hij zegt beslist niet terug te willen naar de oude eenpartijstaat en hij lijkt van het verleden te hebben geleerd. Zelf zegt hij het zo: 'De Communistische Partij van de Sovjetunie is ten onder gegaan aan haar monopolie. Zij had het monopolie op eigendom, op de macht en op de waarheid. Maar ieder monopolie verrot zichzelf.’
Het is simpel, bijna bot geformuleerd, maar het raakt wel de essentie van wat er in het verleden mis is gegaan. En het is ook een treffende beschrijving van de problemen van ex-communist Jeltsin. De ogen van het buitenland zijn nu vooral gericht op de presidentsverkiezingen die over zes maanden plaatsvinden. Zal Jeltsin gezien zijn gezondheidstoestand kunnen meedoen? Wie zal hem eventueel kunnen vervangen? En tegen wie zal hij het moeten opnemen? Maakt de niet erg charismatische Zjoeganov ook voor het presidentschap een kans, of moeten we rekening houden met die afschuwelijke nationalist Zjirinovski?
Toch zou het goed zijn de uitslag van deze parlementsverkiezingen serieus te nemen. Een grote meerderheid van de Russen heeft ondanks alle teleurstelling en verwarring de moeite genomen om te gaan stemmen. Ze hebben overduidelijk het beleid van president Jeltsin en de huidige regering afgewezen. Dat is niet onbegrijpelijk. Ze stemden tegen het uiteenvallen van de Sovjetunie, tegen de verrijking van enkelen, tegen de misdaad, tegen de armoede. De hervormingen in Rusland betekenden tot nu toe eerder afbraak van het bestaande dan opbouw van iets nieuws. Ook de communisten zijn uiterst vaag als het erom gaat te bedenken hoe zoiets als een gemengde economie in het huidige Rusland zou moeten worden opgebouwd. In de oppositie kunnen ze met demagogische kreten volstaan. Daarom zou het beter zijn hen mede-regeringsverantwoordelijkheid te geven. Het gaat hier om het belang van de democratie in Rusland. Het ergste wat er kan gebeuren, is dat de onzalige rood-bruine coalitie tussen nationalisten en communisten wordt geconsolideerd.